અમેરિકા અને તેલ: રાષ્ટ્રપતિના હસ્તક્ષેપની વાર્તા
2026 ની શરૂઆતમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે વેનેઝુએલામાં એક મોટી લશ્કરી કાર્યવાહી હાથ ધરી, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્નીની ધરપકડ કરવામાં આવી. સત્તાવાર રીતે, તેને ડ્રગ વિરોધી કામગીરી તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ આ કાર્યવાહીના સમય અને સ્કેલથી વેનેઝુએલાના વિશાળ તેલ ભંડાર તરફ વૈશ્વિક ધ્યાન ખેંચાયું.
આ ઘટનાએ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ઇતિહાસમાં તેલ પર કેટલા યુદ્ધો અને લશ્કરી હસ્તક્ષેપો કર્યા છે.
યુએસ વિદેશ નીતિ અને તેલ
ઉર્જા સંસાધનો, ખાસ કરીને તેલ, અમેરિકાના 100 વર્ષથી વધુના વિદેશ નીતિ ઇતિહાસમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વૈશ્વિક શક્તિનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક રહ્યો છે. યુએસ વહીવટીતંત્રે ઘણીવાર “રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા,” “પ્રાદેશિક સ્થિરતા” અથવા “લોકશાહીનું રક્ષણ” જેવા શબ્દો સાથે લશ્કરી કાર્યવાહીને ન્યાયી ઠેરવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. મધ્ય પૂર્વથી લેટિન અમેરિકા સુધીના તેલ સમૃદ્ધ પ્રદેશો વારંવાર યુએસ લશ્કરી નીતિના લક્ષ્યાંક રહ્યા છે.
1914: વુડ્રો વિલ્સન અને પ્રથમ તેલ-સંબંધિત હસ્તક્ષેપ
1914 માં, રાષ્ટ્રપતિ વુડ્રો વિલ્સનના નેતૃત્વમાં, યુએસ દળોએ મેક્સીકન બંદર શહેર વેરાક્રુઝ પર કબજો કર્યો. સત્તાવાર કારણ જર્મન શસ્ત્રોના શિપમેન્ટને અટકાવવાનું હતું. પરંતુ તે મેક્સિકોના મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક પ્રદેશોની નજીક વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત હતું. અમેરિકન તેલ કંપનીઓના રોકાણોનું રક્ષણ કરવું પણ એક મહત્વપૂર્ણ ઉદ્દેશ્ય માનવામાં આવતું હતું.
૧૯૭૯: જીમી કાર્ટરના સિદ્ધાંત
૧૯૭૯ની ઈરાની ક્રાંતિ બાદ, જીમી કાર્ટરે “કાર્ટર સિદ્ધાંત” જાહેર કર્યો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પર્સિયન ગલ્ફને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરતી કોઈપણ બાહ્ય શક્તિને અમેરિકન હિતો પર હુમલો માનવામાં આવશે અને તેનો લશ્કરી બળથી જવાબ આપવામાં આવશે.
૧૯૮૦-૧૯૮૮: ગલ્ફમાં ટેન્કર યુદ્ધ
ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન, રાષ્ટ્રપતિ રોનાલ્ડ રીગને યુએસ નેવીને પર્સિયન ગલ્ફમાં તૈનાત કરી. જ્યારે ઓઇલ ટેન્કરો પર હુમલાઓ વધ્યા, ત્યારે યુએસ નેવીએ કુવૈતી તેલ શિપમેન્ટની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી. સત્તાવાર રીતે, આને નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા જાળવવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ વાસ્તવિક ઉદ્દેશ્ય મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગનું રક્ષણ કરવાનો હતો.
૧૯૯૦-૧૯૯૧: જ્યોર્જ એચ.ડબલ્યુ. બુશ અને ગલ્ફ યુદ્ધ
૧૯૯૦માં ઇરાકે કુવૈત પર આક્રમણ કર્યું. અમેરિકાના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધને “ઓપરેશન ડેઝર્ટ સ્ટોર્મ” શરૂ કર્યું. સત્તાવાર ઉદ્દેશ્ય કુવૈતની સાર્વભૌમત્વ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો હતો, પરંતુ સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા અને ઇરાકના તેલ ભંડાર પર નિયંત્રણ પણ મુખ્ય હતું.
૨૦૦૩: જ્યોર્જ ડબલ્યુ. બુશ અને ઇરાક યુદ્ધ
૨૦૦૩માં, રાષ્ટ્રપતિ જ્યોર્જ ડબલ્યુ. બુશે ઇરાક પર આક્રમણ કર્યું. સત્તાવાર ઉદ્દેશ્ય સામૂહિક વિનાશના શસ્ત્રોનો નાશ કરવાનો હતો, પરંતુ શસ્ત્રો ક્યારેય મળ્યા ન હતા. ટીકાકારોએ દલીલ કરી હતી કે વાસ્તવિક ઉદ્દેશ્ય ઇરાકના વિશાળ તેલ ભંડારોને કબજે કરવાનો અને અમેરિકાના હિતોને અનુરૂપ મધ્ય પૂર્વના ઊર્જા નકશાને આકાર આપવાનો હતો.
