તહેવારોની મોસમમાં ખાંડના ભાવ પર નિયંત્રણ: સરકારે વેચાણનો ક્વોટા વધાર્યો

દિવાળી-તહેવારો પહેલા ગ્રાહકોને મોટી રાહત: ખાંડના ભાવ પર અંકુશ મેળવવા સરકારનો મોટો નિર્ણય

નવરાત્રી, દુર્ગાપૂજા, દશેરા અને દિવાળી જેવા ભારતના સૌથી મોટા તહેવારો નજીક આવી રહ્યા છે. આ ઉત્સવો દરમિયાન ઘરો તેમજ બજારમાં મીઠાઈઓ અને વાનગીઓની માંગમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળે છે. મીઠાઈના નિર્માણમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટક ખાંડ હોવાથી આ દિવસોમાં ખાંડની માંગ ચરમસીમાએ પહોંચી જાય છે. તહેવારોની આ મોસમમાં સામાન્ય નાગરિકોને મોંઘવારીનો સામનો ન કરવો પડે અને બજારમાં ખાંડના ભાવ નિયંત્રણમાં રહે, તે હેતુથી કેન્દ્ર સરકારે ખાંડના વેચાણ માટેનો ક્વોટા વધારી દીધો છે.

ઓક્ટોબરના પ્રથમ પખવાડિયા માટે વધારાનો ક્વોટા

ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગ (Department of Food and Public Distribution) દ્વારા લેવાયેલા તાજેતરના નિર્ણય મુજબ, ઓક્ટોબર મહિનાના પહેલા ૧૫ દિવસ માટે ખાંડના વેચાણનો ક્વોટા ૧.૪૦ મિલિયન ટન નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાના પ્રથમ ૧૫ દિવસ માટે આ ક્વોટા ૧.૩૦ મિલિયન ટન હતો. આમ, સપ્ટેમ્બરની સરખામણીએ ઓક્ટોબરના પ્રારંભિક દિવસો માટે ૧ લાખ ટન વધુ ખાંડ બજારમાં મૂકવામાં આવશે.

આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય આશય એ છે કે ઓક્ટોબરમાં આવતા નવરાત્રી, દુર્ગાપૂજા અને દશેરા જેવા તહેવારો તેમજ નવેમ્બરની શરૂઆતમાં ઉજવાતી દિવાળી પહેલા બજારમાં ખાંડનો પૂરતો પુરવઠો જળવાઈ રહે. જથ્થાબંધ અને છૂટક બજારમાં ખાંડની અછત ઊભી ન થાય તો જ ભાવ સ્થિર રાખી શકાય છે.

દર ૧૫ દિવસે ક્વોટા સમીક્ષાની નવી વ્યવસ્થા

અગાઉ સરકાર દ્વારા સમગ્ર મહિના માટે એકસાથે ખાંડનો વેચાણ ક્વોટા જાહેર કરવામાં આવતો હતો. પરંતુ આ જૂની વ્યવસ્થામાં કેટલીક ક્ષતિઓ જોવા મળતી હતી. મહિનાના અંતિમ દિવસોમાં મોટા વેપારીઓ અને સ્ટોકિસ્ટો ઘણીવાર માલ રોકી રાખતા હતા, જેના કારણે બજારમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી થતી હતી અને ખાંડના ભાવ અનિયંત્રિત રીતે વધી જતા હતા.

આ સટ્ટાખોરી અને કૃત્રિમ સંગ્રહખોરી પર લગામ લગાવવા માટે સરકારે સપ્ટેમ્બર મહિનાથી દર ૧૫ દિવસે ક્વોટા નક્કી કરવાની નવી નીતિ અમલમાં મૂકી છે. હવે દર પખવાડિયે બજારની વાસ્તવિક માંગ અને પુરવઠાની સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. જો બજારમાં ખાંડની માંગ વધતી દેખાય, તો તરત જ ઉપલબ્ધતા વધારી દેવામાં આવે છે. આ પગલાથી પુરવઠો સતત જળવાઈ રહે છે અને સટ્ટાખોરોને ભાવ વધારવાની તક મળતી નથી.

ઉલ્લેખનીય છે કે અગાઉના વર્ષોના આંકડા જોઈએ તો ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માટે કુલ ક્વોટા ૨.૪૦ મિલિયન ટન હતો, જ્યારે ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં આ ક્વોટા ૨.૫૫ મિલિયન ટન રાખવામાં આવ્યો હતો.

ભૂતકાળમાં ભાવવધારો અને સરકારના વહીવટી પગલાં

ચાલુ વર્ષના જુલાઈ અને ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન ખાંડના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો નોંધાયો હતો. બજારમાં આગામી મહિનાઓમાં પુરવઠો ઘટવાની આશંકા અને વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી સટ્ટાકીય ખરીદીના કારણે ગ્રાહકો પર મોંઘવારીનો બોજ વધવા લાગ્યો હતો. ભાવમાં થઈ રહેલા આ અણધાર્યા વધારાને રોકવા માટે સરકારે તાત્કાલિક અને કડક પગલાં ભરવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી.

સરકારે સ્થિતિને થાળે પાડવા માટે વેપારીઓ માટે સ્ટોક મર્યાદા (Stock Limit) નક્કી કરી દીધી હતી, જેથી કોઈ પણ વેપારી નિર્ધારિત પ્રમાણથી વધુ ખાંડનો સંગ્રહ ન કરી શકે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો ઝડપથી વધારવા માટે કાચી ખાંડ (Raw Sugar)ના આયાતને મંજૂરી આપવા જેવા મહત્વના નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા.

વર્તમાન ગ્રાહક કિંમતો અને રાહત

સરકારના આ સમયસરના અને અસરકારક હસ્તક્ષેપના પરિણામે ખાંડના પુરવઠાની સ્થિતિમાં મોટો સુધારો થયો છે. બજારમાં સંગ્રહખોરી પર અંકુશ આવતાની સાથે જ કિંમતો નીચે આવવા લાગી છે.

હાલમાં ખાંડના છૂટક ભાવ તેની સર્વોચ્ચ સપાટી (રેકોર્ડ સ્તર)થી આશરે ૧૧% થી ૧૨% જેટલા ઘટી ગયા છે. હાલમાં બજારમાં ખાંડનો સરેરાશ છૂટક ભાવ લગભગ ₹૫૭.૫૦ પ્રતિ કિલોગ્રામ આસપાસ સ્થિર થયો છે. તહેવારોની શરૂઆત પહેલા જ ભાવમાં આવેલો આ ઘટાડો અને સરકારે વધારેલો વેચાણ ક્વોટા સામાન્ય નાગરિકો તેમજ મીઠાઈ ઉત્પાદકો માટે મોટા રાહતના સમાચાર છે.