Liver Cirrhosis Symptoms: સમયસર ઓછું નહી કરો તો થશે મોટું નુકસાન, જાણો તેના પ્રારંભિક સંકેતો
લિવર એ માનવ શરીરનું એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અંગ છે, જે દરરોજ 500 થી પણ વધુ જરૂરી કાર્યો કરે છે. તે શરીરમાંથી વિષક્ત પદાર્થો (Toxins) ને બહાર કાઢવા, બ્લડ શુગરને નિયંત્રિત કરવા, લોહી ગંઠાઈ જવા માટે જરૂરી પ્રોટીન બનાવવા અને ખોરાકનું પાચન કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ જ્યારે લિવર લાંબા સમય સુધી સતત ક્ષતિગ્રસ્ત થતું રહે છે, ત્યારે તે લિવર સિરોસિસ (Liver Cirrhosis) જેવી ગંભીર બીમારીનું રૂપ લઈ લે છે.
દિલ્હી AIIMS ના ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી વિભાગના નિષ્ણાતો અનુસાર, સિરોસિસ એક એવી પરિસ્થિતિ છે જે વર્ષો સુધી કોઈ મોટા લક્ષણો દર્શાવ્યા વિના ધીમે ધીમે વધતી રહે છે. જ્યારે આ બીમારીના લક્ષણો દેખાવાના શરૂ થાય છે, ત્યાં સુધીમાં લિવરને મોટું નુકસાન થઈ ચૂક્યું હોય છે.
લિવર સિરોસિસ શું છે?
જ્યારે લિવરને વારંવાર અથવા લાંબા સમય સુધી નુકસાન પહોંચે છે, ત્યારે તેના સામાન્ય અને કાર્યક્ષમ કોષો (Cells) ના સ્થાને સ્કાર ટિશ્યુ (Scar Tissues) એટલે કે મૃત પેશીઓ બનવા લાગે છે. આ સ્કાર ટિશ્યુ શરીર માટે કોઈ ઉપયોગી કાર્ય કરી શકતા નથી.
સમય જતાં, આ નિષ્ક્રિય પેશીઓ વધવાને કારણે લિવર સંકોચાઈ જાય છે, કડક થઈ જાય છે અને તેની કુદરતી કાર્યક્ષમતા સંપૂર્ણપણે ગુમાવી દે છે. જો યોગ્ય સમયે આ બીમારીનું નિદાન ના થાય અને સારવાર શરૂ કરવામાં ના આવે, તો છેલ્લી સ્ટેજમાં લિવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ (Liver Transplant) જ એકમાત્ર વિકલ્પ બચે છે.
ચેતવણીરૂપ લક્ષણો: જેને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરવા
ઘણા કિસ્સાઓમાં દર્દીઓ સામાન્ય થાક કે નબળાઈને સાધારણ ગણીને ભૂલ કરી બેસે છે. પરંતુ લિવર સિરોસિસના કેટલાક પ્રારંભિક અને ગંભીર લક્ષણો નીચે મુજબ હોઈ શકે છે:
અતિશય થાક: કોઈ પણ ભારે કામ કર્યા વિના સતત અકારણ થાક અને અશક્તિ અનુભવાવી.
શરીરમાં સૂજન: પેટમાં પાણી ભરાવું (Ascites) તેમજ પગ અને પંજાના ભાગે સોજા આવવા.
પીળીયો (Jaundice): ત્વચા અને આંખોનો રંગ પીળો પડી જવો.
પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ: સતત ઉબકા આવવા, ભૂખ ન લાગવી અને કારણ વગર વજન ઘટવું.
ગંભીર લક્ષણો: અચાનક ચક્કર આવીને બેભાન થઈ જવું કે ઉલટીમાં લોહી પડવું.
જો આમાંના કોઈ પણ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી જોવા મળે, તો વિલંબ કર્યા વગર તબીબી તપાસ કરાવવી અત્યંત જરૂરી છે.
સિરોસિસથી બચવાના ઉપાયો અને સારવાર
લિવરને સ્વસ્થ રાખવા અને સિરોસિસના જોખમથી બચવા માટે જીવનશૈલીમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સુધારા કરવા જરૂરી છે:
દારૂનું સેવન બંધ કરવું: દારૂનું વધુ પડતું સેવન લિવર સિરોસિસનું મુખ્ય કારણ છે, તેથી તેનાથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવું જોઈએ.
સંતુલિત આહાર અને વજન નિયંત્રણ: ફેટી લિવરની સમસ્યાથી બચવા માટે પૌષ્ટિક આહાર લેવો અને વજન નિયંત્રણમાં રાખવું.
નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ: ખાસ કરીને જે લોકોને ડાયાબિટીસ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ કે ફેટી લિવરની સમસ્યા હોય, તેમણે સમયાંતરે લિવર ફંકશન ટેસ્ટ (LFT) કરાવવો જોઈએ.
લિવર પોતાની જાતે રિકવર થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, પરંતુ તે માટે સમયસર નિદાન અને યોગ્ય ડોક્ટરી સારવાર અત્યંત આવશ્યક છે.
