ચોમાસામાં તાવ આવે તો સાવધાન: ડેંગ્યુ, મેલેરિયા કે વાયરલ ફીવરને કેવી રીતે ઓળખશો?
ચોમાસાની ઋતુ શરૂ થતાં જ વાયરલ ઇન્ફેક્શન, શરદી-ઉધરસ અને તાવના કેસોમાં ઝડપથી વધારો થવા લાગે છે. હવામાનમાં અચાનક આવતા ફેરફારોને કારણે લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે અને તેઓ ઝડપથી બીમાર પડી જાય છે. આ જ ઋતુમાં મચ્છરોનો ઉપદ્રવ વધવાને કારણે ડેંગ્યુ અને મેલેરિયા જેવા જોખમી રોગોનો ફેલાવો પણ વધી જાય છે.
પરંતુ, સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે સામાન્ય વાયરલ ફીવર, ડેંગ્યુ અને મેલેરિયાના આ પ્રારંભિક લક્ષણો ખૂબ જ સમાન હોય છે. આથી માત્ર લક્ષણો જોઈને એ નક્કી કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે કે દર્દીને કયો તાવ છે. આ અંગે ફોર્ટિસ મેમોરિયલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, ગુરુગ્રામના ચેપી રોગ વિભાગના સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. નેહા રસ્તોગી આ ત્રણેય તાવના ચિહ્નો અને તેના નિદાન માટેના યોગ્ય સમય વિશે વિગતવાર માહિતી આપી રહ્યા છે.
ડેંગ્યુ તાવના મુખ્ય લક્ષણો
ડેંગ્યુના કિસ્સામાં અચાનક ખૂબ જ સખત તાવ આવવો એ સૌથી પ્રાથમિક લક્ષણ છે. આ ઉપરાંત દર્દીને નીચે મુજબના લક્ષણો અનુભવાઈ શકે છે:
અતિશય દુખાવો: માથામાં અતિશય દુખાવો, આંખોના પાછળના ભાગમાં દુખાવો તેમજ શરીર અને સાંધામાં અસહ્ય કળતર થવું.
શારીરિક અશક્તિ: ખૂબ જ વધારે નબળાઈ લાગવી, મન મસળી જવું (ઉલટી જેવું થવું) અને ત્વચા પર લાલ રંગના ચાઠા (Rash) પડવા.
ગંભીર સ્થિતિના સંકેતો: જો દર્દીને પેટમાં સતત અસહ્ય દુખાવો થાય, વારંવાર ઉલટીઓ થાય, નાક કે પેઢામાંથી લોહી આવે, ખૂબ જ સુસ્તી છવાય કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે તો તે ગંભીર સ્થિતિનો સંકેત છે. આવી સ્થિતિમાં તરત જ તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે.
મેલેરિયાના પ્રારંભિક લક્ષણો
મેલેરિયામાં તાવ આવવાની પેટર્ન થોડી અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે દરેક દર્દીમાં એકસરખી જોવા મળે તે જરૂરી નથી:
ધ્રુજારી સાથે તાવ: મેલેરિયાના દર્દીને અચાનક સખત ઠંડી લાગીને કંપારી આવે છે અને ત્યારબાદ ખૂબ જ તેજ તાવ આવે છે.
પરસેવો અને શારીરિક અસ્વસ્થતા: તાવ ઉતરતી વખતે ખૂબ જ પરસેવો વળે છે. આ સાથે માથાનો દુખાવો, આખા શરીરમાં કળતર, ભારે થાક અને ક્યારેક ઉલટી કે ઉબકા થવાની સમસ્યા પણ થઈ શકે છે.
વાયરલ ફીવરના લક્ષણો
સામાન્ય વાયરલ ઇન્ફેક્શનમાં તાવની સાથે શ્વસનતંત્રને લગતી તકલીફો વધુ જોવા મળે છે:
ગળા અને નાકની સમસ્યા: ગળામાં બળતરા કે ખરાશ હોવી, સતત ઉધરસ આવવી અને નાકમાંથી પાણી વહેવું.
શરીરમાં થાક: હળવો કે મધ્યમ તાવ, આખા શરીરમાં દુખાવો અને સતત થાકનો અનુભવ થવો.
લક્ષણોમાં ઘણી સમાનતા હોવાને કારણે પોતાની મેળે દવાઓ લેવાને બદલે અથવા બીમારીનું ખોટું નિદાન કરવાને બદલે યોગ્ય ડોક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
લેબોરેટરી ટેસ્ટ અને તપાસ ક્યારે કરાવવી?
જો તમને અથવા પરિવારના કોઈ સભ્યને નીચે મુજબની સ્થિતિ જણાય, તો વિલંબ કર્યા વગર તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ:
સતત તાવ રહેવો: જો ખૂબ જ સખત તાવ બે-ત્રણ દિવસથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે.
અતિશય શારીરિક અશક્તિ: ચાલવા-ફરવામાં કે દૈનિક કામો કરવામાં અતિશય અશક્તિ અનુભવાય અથવા સતત ધ્રુજારી આવે.
ડોક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવતા ટેસ્ટ: સ્થિતિ અને લક્ષણોના આધારે ડોક્ટર CBC (કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ), ડેંગ્યુ NS1 એન્ટિજેન/IgM, મેલેરિયા એન્ટિજેન/સ્મીયર ટેસ્ટ કરવાની સલાહ આપે છે. તાવ આવ્યાના કયા દિવસે કયો ટેસ્ટ કરાવવો તે ડોક્ટરની સલાહ મુજબ નક્કી કરવું જોઈએ જેથી સાચું નિદાન થઈ શકે.
