આંગળીઓ વાળવામાં મુશ્કેલી અને ઘૂંટણમાં દુખાવો? આર્થરાઇટિસનાં આ 5 લક્ષણોને ભૂલથી પણ અવગણશો નહીં
આજકાલ સાંધાનો દુખાવો અને આર્થરાઇટિસની સમસ્યા માત્ર વૃદ્ધ લોકો પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. અનેક લોકો સવારે ઊંઘમાંથી જાગ્યા પછી હાથ-પગમાં જકડન, આંગળીઓ વાળવામાં મુશ્કેલી અને સાંધામાં દુખાવાની ફરિયાદ કરે છે. ઘણીવાર લોકો આ લક્ષણોને સામાન્ય થાક, નબળાઈ અથવા વધતી ઉંમરની અસર માનીને અવગણે છે. પરંતુ વારંવાર થતી આવી તકલીફ સાંધાની બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે. તેથી શરૂઆતનાં લક્ષણો ઓળખીને સમયસર સારવાર કરાવવી જરૂરી છે.
1. સવારે ઊઠતાં જ સાંધામાં જકડન થાય તો સાવધાન!
સવારે ઊંઘમાંથી જાગ્યા પછી જો તમારા હાથ, પગ અથવા આંગળીઓના સાંધામાં જકડન અનુભવાય અને તેમને સામાન્ય રીતે હલાવવામાં મુશ્કેલી પડે તો તેને હળવાશથી ન લેવી જોઈએ. ખાસ કરીને આ સમસ્યા દરરોજ થતી હોય અથવા લાંબા સમય સુધી રહેતી હોય તો સાવધાન થવાની જરૂર છે. દિલ્હીની શ્રી બાલાજી એક્શન મેડિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ઓર્થોપેડિક્સ વિભાગના ડિરેક્ટર અને હેડ ડૉ. એચ.એસ. છાબડાના જણાવ્યા અનુસાર, આવા લક્ષણો આર્થરાઇટિસની શરૂઆત દર્શાવી શકે છે.
2. આર્થરાઇટિસના મુખ્ય બે પ્રકાર કયા છે?
ડૉક્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, આર્થરાઇટિસના અનેક પ્રકાર હોય છે, પરંતુ તેમાં રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ અને ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ સૌથી સામાન્ય છે. બંને બીમારીઓમાં સાંધામાં દુખાવો, જકડન અને હલનચલનમાં મુશ્કેલી જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે. જોકે, આ બંનેની પાછળનાં કારણો અલગ હોય છે. રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પોતાના જ સાંધાઓ પર હુમલો કરે છે, જ્યારે ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસમાં સાંધાની સુરક્ષા કરતું કાર્ટિલેજ ધીમે ધીમે ઘસાવા લાગે છે.
3. રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસનાં આ લક્ષણો ઓળખો
રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ એક એવી સ્થિતિ છે, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ સાંધાઓને નુકસાન પહોંચાડવા લાગે છે. તેના કારણે સાંધામાં સોજો, દુખાવો અને જકડન થવા લાગે છે. ખાસ કરીને સવારે ઊઠ્યા પછી આ જકડન વધુ અનુભવાય છે અને ઘણીવાર 30 મિનિટથી વધારે સમય સુધી રહી શકે છે. આંગળીઓ, કાંડાં અને પગના સાંધામાં તકલીફ થવી પણ સામાન્ય છે. જો આવાં લક્ષણો વારંવાર દેખાય તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
4. ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસમાં કાર્ટિલેજને થાય છે નુકસાન
ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસમાં હાડકાંના સાંધા વચ્ચે ગાદીનું કામ કરતું કાર્ટિલેજ ધીમે ધીમે ઘસાવા લાગે છે. પરિણામે સાંધાઓ વચ્ચે ઘર્ષણ વધે છે અને દુખાવાની સમસ્યા ઊભી થાય છે. ખાસ કરીને ચાલતી વખતે, સીડી ચઢતી વખતે અથવા ભારે વસ્તુઓ ઉપાડતી વખતે તકલીફ વધી શકે છે. આ ઉપરાંત ઘૂંટણમાં દુખાવો, સાંધામાં સોજો, ગરમાહટ અને લાલાશ પણ જોવા મળી શકે છે. કેટલાક લોકોમાં આંગળીઓની પકડ નબળી પડવાની ફરિયાદ પણ થઈ શકે છે.
5. આર્થરાઇટિસનાં કયા સંકેતોને અવગણવા નહીં?
જો સવારે ઊઠ્યા પછી લાંબા સમય સુધી સાંધામાં જકડન રહેતી હોય, હાથ-પગ હલાવવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય અથવા સાંધામાં વારંવાર સોજો અને દુખાવો થતો હોય તો તેને સામાન્ય થાક ન સમજવો. ખાસ કરીને આંગળીઓ વાળવામાં તકલીફ, ઘૂંટણમાં સતત દુખાવો અને ચાલવામાં મુશ્કેલી જેવા લક્ષણો દેખાય તો તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. જો આ સમસ્યાઓ ઘણા દિવસો સુધી ચાલુ રહે અથવા ધીમે ધીમે વધતી જાય તો ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
6. આર્થરાઇટિસની સમસ્યાને કેવી રીતે નિયંત્રણમાં રાખવી?
આર્થરાઇટિસનાં લક્ષણો દેખાય ત્યારે પોતાની રીતે દવાઓ લેવાને બદલે નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે. સમયસર નિદાન અને જરૂરી તપાસ દ્વારા બીમારીની સ્થિતિ જાણી શકાય છે. આ ઉપરાંત નિયમિત હળવી કસરત, ચાલવું અને શરીરનું વજન નિયંત્રણમાં રાખવું ફાયદાકારક બની શકે છે. સંતુલિત આહાર લેવો અને સાંધાઓ પર વધારે દબાણ પડે તેવી પ્રવૃત્તિઓથી બચવું પણ જરૂરી છે. જોકે, કઈ કસરત અને સારવાર યોગ્ય રહેશે તે વ્યક્તિની સ્થિતિ પ્રમાણે ડૉક્ટર નક્કી કરી શકે છે.
