કોર્પોરેટ પોલિસી વિરુદ્ધ કલમ 25: નોકરીમાં ધાર્મિક પ્રતીકો ધારણ કરવાનો અધિકાર કેટલો?
તાજેતરમાં જાણીતી કંપની લેન્સકાર્ટ તેની ‘ગ્રૂમિંગ અને યુનિફોર્મ પોલિસી’ ને કારણે વિવાદમાં આવી છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા એક દસ્તાવેજ મુજબ, કંપનીમાં તિલક, બિંદી, કલાવા કે અન્ય ધાર્મિક પ્રતીકો ધારણ કરવા પર પ્રતિબંધ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, વિવાદ વધતા કંપનીના સ્થાપકે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ કોઈ સત્તાવાર કે અંતિમ પોલિસી નથી.
આ વિવાદે એક મહત્વનો પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે: શું ભારતીય કાયદો કોઈ કંપનીને કર્મચારીની ધાર્મિક ઓળખ પર નિયંત્રણ લાવવાની મંજૂરી આપે છે?
ભારતીય બંધારણ અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા
ભારતીય બંધારણની કલમ 25 (Article 25) હેઠળ દરેક નાગરિકને પોતાનો ધર્મ માનવા, પાળવા અને તેનો પ્રચાર કરવાની સ્વતંત્રતા છે. આમાં તિલક લગાવવું, પાઘડી પહેરવી કે અન્ય ધાર્મિક પ્રતીકો ધારણ કરવાના અધિકારનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ અધિકાર જાહેર વ્યવસ્થા, નૈતિકતા અને સ્વાસ્થ્યના આધારે મર્યાદિત કરી શકાય છે.
કંપનીની પોલિસી વિરુદ્ધ ધાર્મિક અધિકાર
સમાન નિયમો: કંપનીઓ પ્રોફેશનલ દેખાવ માટે ડ્રેસ કોડ બનાવી શકે છે, પરંતુ તે નિયમો તમામ કર્મચારીઓ માટે સમાન હોવા જોઈએ.
ભેદભાવ નિષેધ: જો કોઈ કંપની ચોક્કસ ધર્મના પ્રતીકોને જ ટાર્ગેટ કરે, તો તે ભેદભાવ ગણાય છે જે કાયદેસર રીતે પડકારી શકાય છે.
તાર્કિક કારણો: જ્યાં સુધી સુરક્ષા કે ટેકનિકલ કારણો (જેમ કે ફેક્ટરીમાં મશીનરી પાસે કામ કરવું) ન હોય, ત્યાં સુધી તિલક કે કલાવા જેવી વ્યક્તિગત ધાર્મિક ઓળખ પર રોક લગાવવી તે નૈતિક અને કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ અયોગ્ય માનવામાં આવે છે.
