ભૂટાનથી આફ્રિકા સુધી, ભારત કેવી રીતે વૈશ્વિક નાણાકીય ભાગીદાર બન્યું
ભારત હવે ફક્ત વિદેશી સહાય મેળવનાર દેશ નથી. તાજેતરના વર્ષોમાં, ભારત એક મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક ભાગીદાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના ઘણા દેશોને આર્થિક સહાય અને લોન પ્રદાન કરે છે. આ નાણાકીય સહાયને ભારતની વિદેશ નીતિનો મજબૂત આધારસ્તંભ માનવામાં આવે છે.
કેન્દ્રીય બજેટ 2024-25 ના ડેટા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત કયા દેશોને સૌથી વધુ સહાય પૂરી પાડે છે અને કોને સૌથી વધુ હિસ્સો મળે છે. ચાલો જોઈએ કે ભારત કયા દેશોને સૌથી વધુ લોન અને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે, અને કયા દેશો ડિફોલ્ટર તરીકે સૂચિબદ્ધ છે.
ભારત કયા દેશને સૌથી વધુ લોન અને સહાય પૂરી પાડે છે?
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા રજૂ કરાયેલ કેન્દ્રીય બજેટ 2024-25 માં વિદેશ મંત્રાલય માટે ₹22,155 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા. આ રકમ 2023-24 નાણાકીય વર્ષ માટે ₹18,050 કરોડના બજેટ અંદાજ કરતા વધારે છે, જોકે સુધારેલ અંદાજ ₹29,121 કરોડ કરતા ઓછો હતો.
બજેટ દસ્તાવેજો અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટે કુલ વિદેશી સહાય ₹5,667.56 કરોડ હોવાનો અંદાજ છે. ભારતનો પડોશી દેશ, ભૂતાન, આ યાદીમાં ટોચ પર છે, જેને સૌથી વધુ સહાય મળી છે.
નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં, ભૂતાનને આશરે ₹2,068.56 કરોડ પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા. જો કે, આ રકમ પાછલા નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે ₹2,398.97 કરોડના સુધારેલા આંકડા કરતા થોડી ઓછી છે. ભૂતાન પછી, નેપાળ, માલદીવ અને મોરેશિયસ ભારતની સહાય યાદીમાં ટોચના દેશોમાં સામેલ છે.
ભારત કયા દેશોને કેટલી લોન અને સહાય પૂરી પાડે છે?
- ભૂટાન – ₹2,068.56 કરોડ
- નેપાળ – ₹700 કરોડ
- માલદીવ – ₹400 કરોડ
- મોરેશિયસ – ₹370 કરોડ
- મ્યાનમાર – ₹250 કરોડ
- શ્રીલંકા – ₹245 કરોડ
- અફઘાનિસ્તાન – ₹200 કરોડ
- આફ્રિકન દેશો – ₹200 કરોડ
- બાંગ્લાદેશ – ₹120 કરોડ
- સેશેલ્સ – ₹40 કરોડ
લેટિન અમેરિકન દેશો – ₹30 કરોડ
ભારત પોતે કેટલું દેવું ધરાવે છે?
જ્યારે ભારત ઘણા દેશોને લોન અને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે, તે એક મુખ્ય ઉધાર લેનાર પણ રહ્યો છે. માર્ચ 2020 ના અંત સુધીમાં, ભારતનું કુલ બાહ્ય દેવું આશરે $558.5 બિલિયન સુધી વધી ગયું હતું, જેમાં વાણિજ્યિક ઉધાર અને NRI થાપણોનો નોંધપાત્ર ફાળો હતો.
કોવિડ-૧૯ મહામારી દરમિયાન, ભારતે વિશ્વ બેંક અને એશિયન વિકાસ બેંક જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પાસેથી પણ ઉધાર લીધું હતું જેથી સૂક્ષ્મ, નાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો (MSME), આરોગ્ય અને શિક્ષણ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોને ટેકો મળી શકે.
ભારત ૬૫ થી વધુ દેશોને મદદ કરી રહ્યું છે
આજે, ભારત વિશ્વભરના ૬૫ થી વધુ દેશોને વિવિધ સ્વરૂપોમાં નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે. આમાં લોન, અનુદાન, તકનીકી સહયોગ અને માનવતાવાદી સહાયનો સમાવેશ થાય છે. બજેટના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત વૈશ્વિક મંચ પર એક જવાબદાર, વિશ્વસનીય અને પ્રભાવશાળી દેશ તરીકેની તેની ભૂમિકાને સતત મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.
