ડાયાબિટીસના 4 માંથી 1 દર્દીને લીવર ફાઇબ્રોસિસનું જોખમ
ડાયબિટીઝને ઘણીવાર ‘સાઇલેન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે ધીમે ધીમે શરીરના અનેક મહત્વના અંગોને અસર કરે છે। બ્લડ શુગર વધવાથી ફક્ત શુગર લેવલ જ નહીં, પરંતુ લિવર, કિડની અને હૃદય જેવા અંગો પર પણ અસર પડે છે।
હાલમાં થયેલી એક નવી સ્ટડીમાં સામે આવ્યું છે કે ટાઇપ-2 ડાયબિટીઝના દર્દીઓમાં લિવર સંબંધિત સમસ્યાઓ ઝડપથી વધી રહી છે। વડોદરાના એસએસજી હોસ્પિટલ અને મેડિકલ કોલેજની આ રિસર્ચ મુજબ, ડાયબિટીઝને કારણે લિવર ફાઇબ્રોસિસ અને લિવર સિરોસિસનો જોખમ અનેક ગણો વધી શકે છે। સમયસર ધ્યાન ન આપવાથી આ સ્થિતિ લિવર ફેલિયર સુધી પહોંચી શકે છે।
ડાયબિટીઝ અને લિવરનો ગાઢ સંબંધ
‘દ લાન્સેટ રિજનલ હેલ્થ–સાઉથઈસ્ટ એશિયા’ (એપ્રિલ 2026)માં પ્રકાશિત સ્ટડી મુજબ:
- દર 4 માંથી 1 ડાયબિટીઝ દર્દીને લિવર ફાઇબ્રોસિસની સમસ્યા
- દર 20 માંથી 1 દર્દીમાં લિવર સિરોસિસનો જોખમ
ચિંતા કરવાની વાત એ છે કે આ બીમારીઓના શરૂઆતના તબક્કામાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી।
ડાયબિટીઝના કારણે લિવરમાં સોજો આવવા લાગે છે, જેને નોન-અલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ (NAFLD) કહેવામાં આવે છે। આ સ્થિતિ ધીમે ધીમે ગંભીર સ્વરૂપ લઈ શકે છે।
લક્ષણ વગર વધતો ખતરો
આ બીમારીની સૌથી ખતરનાક બાબત એ છે કે તેનો સરળ પરીક્ષણો જેમ કે બ્લડ ટેસ્ટ અથવા અલ્ટ્રાસાઉન્ડથી સહેલાઈથી પત્તો નથી લાગતો।
જ્યારે સુધી નીચેના લક્ષણો દેખાય:
- પેટમાં દુખાવો
- પીળિયા
ત્યાં સુધી લિવર ઘણી હદ સુધી નુકસાન પામી ચૂક્યું હોય છે। તેથી જ તેને ‘સાઇલેન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે।
રિસર્ચમાં શું સામે આવ્યું?
વડોદરા મેડિકલ કોલેજના મેડિસિન વિભાગે આ સ્ટડીમાં એવા ટાઇપ-2 ડાયબિટીઝ દર્દીઓને સામેલ કર્યા હતા, જેમામાં લિવર બીમારીના કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો નહોતા।
ફાઇબ્રોસ્કેન ટેસ્ટ દ્વારા જાણવા મળ્યું કે:
- ઘણા દર્દીઓના લિવરમાં ફેટ જમા થયો હતો
- લિવર ટિશ્યૂ સખ્ત બની ગયા હતા (ફાઇબ્રોસિસ)
આંકડા ચોંકાવનારા
લગભગ 9000 થી વધુ દર્દીઓના ડેટાના વિશ્લેષણમાં સામે આવ્યું કે:
- 26% દર્દીઓમાં ફાઇબ્રોસિસના લક્ષણો
- 14% દર્દીઓમાં સ્થિતિ ગંભીર સ્તરે
- 5% દર્દીઓ સિરોસિસની સ્થિતિમાં પહોંચી ગયા હતા
સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ હતી કે ફક્ત ફેટી લિવર ધરાવતા દર્દીઓ જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય દેખાતા દર્દીઓમાં પણ લિવર ડેમેજના સંકેતો મળ્યા।
બચાવ માટે શું કરવું?
- નિયમિત રીતે બ્લડ શુગર સાથે લિવરની તપાસ કરાવો
- હેલ્ધી ડાયેટ અને વજન નિયંત્રણ પર ધ્યાન આપો
- ડોક્ટરની સલાહ મુજબ સમયાંતરે સ્ક્રીનિંગ કરાવો
