પીરિયડ્સ દરમિયાન થતી તકલીફો: ક્યારે સામાન્ય ગણવી અને ક્યારે ડોક્ટરની સલાહ લેવી?

મહિલા આરોગ્ય: અસહ્ય પીરિયડ પેઇન અને હેવી બ્લીડિંગને ન કરો નજરઅંદાજ

માસિક ધર્મ (Periods) દરમિયાન પેટમાં હળવો દુખાવો, મૂડ સ્વિંગ્સ, થાક લાગવો કે માસિક ચક્રની તારીખમાં થોડો-ઘણો ફેરફાર થવો એ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. પરંતુ, દરેક શારીરિક અસ્વસ્થતાને માત્ર ‘હોર્મોનલ ફેરફાર’ ગણીને નજરઅંદાજ કરવી મહિલાઓના આરોગ્ય માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. જો પીરિયડ્સ દરમિયાન સતત અસામાન્ય ફેરફારો, અસહ્ય દુખાવો કે વધુ પડતો રક્તસ્રાવ થતો હોય તો તેની પાછળ કોઈ ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યા હોઈ શકે છે. આવા લક્ષણોને સમયસર ઓળખીને સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત (Gynecologist) ની સલાહ લેવી અત્યંત જરૂરી છે.

અતિશય રક્તસ્રાવ (Heavy Bleeding) ને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરો

જો પીરિયડ્સ દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ઘણો વધારે રક્તસ્રાવ થતો હોય, દર એક-બે કલાકે પેડ બદલવું પડતું હોય કે પછી ઘણા દિવસો સુધી સળંગ હેવી બ્લીડિંગ ચાલુ રહેતું હોય, તો તેને સામાન્ય ગણવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ.

આ સમસ્યા પાછળ ગર્ભાશય સંબંધિત વિકારો, ફાઇબ્રોઇડ્સ (Fibroids), પોલિપ્સ (Polyps) કે અન્ય ગાઇનેકોલોજિકલ કારણો હોઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી અતિશય રક્તસ્રાવ થવાને કારણે શરીરમાં આયર્નની ઉણપ સર્જાય છે, જે આગળ જતાં એનિમીયા (Anemia) નું રૂપ લઈ શકે છે. આથી આવી સ્થિતિમાં તુરંત ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.

અસહ્ય પેટનો દુખાવો હોઈ શકે છે કોઈ બીમારીનો સંકેત

પીરિયડ્સ દરમિયાન હળવો કે મધ્યમ દુખાવો થવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જો દુખાવો એટલો તીવ્ર હોય કે જે તમારા રોજિંદા કામકાજ, અભ્યાસ કે નોકરીને પ્રભાવિત કરે, તો તેને સહન કરતા રહેવું યોગ્ય નથી.

સતત અને તીવ્ર દુખાવો એન્ડોમેટ્રિઓસિસ (Endometriosis), એડેનોમાયોસિસ (Adenomyosis) કે પેલ્વિક ઈન્ફ્લેમેટરી ડિસીઝ (PID) જેવી સ્ત્રીરોગ સંબંધિત સમસ્યાઓનો સંકેત હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે દુખાવો સમય જતાં વધતો જાય અથવા તો પેઇનકિલર દવાઓથી પણ રાહત ન મળે, ત્યારે યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવી અનિવાર્ય બની જાય છે.

અનિયમિત પીરિયડ્સ (Irregular Periods) પર ખાસ ધ્યાન આપો

ક્યારેક માનસિક તણાવ કે મુસાફરીના કારણે પીરિયડ્સ થોડા દિવસ વહેલા અથવા મોડા આવે તે સામાન્ય છે. પરંતુ જો લાંબા સમય સુધી પીરિયડ્સ અનિયમિત રહેતા હોય, મહિનાઓ સુધી પીરિયડ્સ ન આવે કે પછી ચક્રમાં વારંવાર મોટા ફેરફારો થતા હોય તો તે તપાસનો વિષય છે.

આ પ્રકારે અનિયમિતતા પાછળ પોલિસિસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ (PCOS), થાઇરોઇડની સમસ્યા, વજનમાં અચાનક મોટો ફેરફાર કે અન્ય હોર્મોનલ અસંતુલન હોઈ શકે છે. આ સિવાય, જો ગર્ભધારણ (Pregnancy) ની શક્યતા હોય તો સૌથી પહેલા તેની તપાસ કરવી જોઈએ.

સતત કમજોરી, ચક્કર આવવા અને થાક

જો પીરિયડ્સ દરમિયાન કે તે પછી સતત અશક્તિ, ચક્કર આવવા, શ્વાસ ફૂલવો કે ભારે થાક અનુભવાતો હોય, તો તે શરીરમાં લોહી અને આયર્નની ગંભીર ઉણપ દર્શાવે છે.

પીરિયડ્સ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ પાછળ હોર્મોનલ બદલાવ એક કારણ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે એકમાત્ર કારણ નથી હોતું. લક્ષણો કેટલા સમયથી છે અને કેટલા ગંભીર છે તેના પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. યોગ્ય સમયે ડોક્ટરની સલાહ અને યોગ્ય સારવારથી ભવિષ્યની મોટી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી બચી શકાય છે.