Liquor: દારૂ આટલો મોંઘો કેમ છે? સરકારને એક બોટલનો કેટલો ખર્ચ થાય છે?
ભારતમાં, દારૂ ફક્ત ગ્રાહક માલ જ નથી, પરંતુ રાજ્યો માટે આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત પણ છે. વિવિધ રાજ્યોમાં દારૂ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી, વેટ અને અન્ય વિવિધ કર વસૂલવામાં આવે છે. આ કરવેરા દારૂના ભાવ તેના વાસ્તવિક ઉત્પાદન ખર્ચ કરતા અનેક ગણા વધારે બનાવે છે.
દારૂ પર GST કેમ નથી?
ભારતમાં, માનવ વપરાશ માટે ઉત્પાદિત દારૂ પર GST લાગુ પડતો નથી. આનો અર્થ એ છે કે કેન્દ્ર સરકાર તેના પર કોઈ કર વસૂલતી નથી, પરંતુ રાજ્ય સરકારો તેના પર ભારે કર વસૂલ કરે છે. ઘણા રાજ્યોમાં, દારૂના ભાવનો 60 થી 80 ટકા એકલા કર છે. દિલ્હીમાં, દારૂની બોટલની કિંમતનો આશરે 65 થી 70 ટકા કરમાં જાય છે, જ્યારે કર્ણાટક અને તમિલનાડુમાં, આ આંકડો 70 ટકાથી વધુ છે.
₹1,500 ની વ્હિસ્કીની વાસ્તવિક કિંમત કેટલી છે?
₹1,500 ની વ્હિસ્કીની વાસ્તવિક કિંમત ઘણા પરિબળો પર આધારિત છે. ફેક્ટરી સ્તરે, આ બોટલની કિંમત આશરે 350 થી 500 રૂપિયા છે, જેમાં દારૂની કિંમત, બોટલ, કેપ, લેબલ અને પેકેજિંગનો સમાવેશ થાય છે. ત્યારબાદ વિતરક અને છૂટક વેપારીનો ખર્ચ અને નફો ઉમેરવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે 50 થી 100 રૂપિયા સુધીનો હોય છે.
કિંમતમાં સૌથી મોટો ભાગ કરવેરાનો હોય છે
રાજ્ય સરકારના કરવેરા સૌથી મોટો ભાગ ધરાવે છે. કરવેરા દર રાજ્ય પ્રમાણે બદલાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, તમિલનાડુ અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોમાં, કર ઘણો ઊંચો છે, જ્યારે ગોવા જેવા રાજ્યોમાં, તે પ્રમાણમાં ઓછો છે. 1500 રૂપિયાની બોટલ પર, રાજ્ય સરકારને આશરે 1000 થી 1150 રૂપિયા કર મળે છે. આ બધા ખર્ચ અને કરવેરા ઉમેર્યા પછી, બોટલની છૂટક કિંમત 1500 રૂપિયા સુધી પહોંચે છે.
કરવેરા વિના દારૂ કેટલો સસ્તો હોત?
જો દારૂ કરમુક્ત હોત, તો ગ્રાહકોને તે જ બોટલ ફક્ત 350 થી 500 રૂપિયામાં મળી શકત. આનો અર્થ એ કે કરવેરા કારણે દારૂની કિંમત ત્રણથી ચાર ગણી વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, દારૂ પર ખાસ લાઇસન્સ ફી, પરિવહન ફી, લેબલ અને નોંધણી ચાર્જ જેવા વધારાના ચાર્જ પણ વસૂલવામાં આવે છે. વિદેશી દારૂ પર કરનો બોજ પણ વધુ છે.
એક જ બોટલ, વિવિધ રાજ્યોમાં અલગ અલગ ભાવ
રાજ્યવાર કર નીતિઓને કારણે, એક જ બ્રાન્ડની બોટલ વિવિધ રાજ્યોમાં અલગ અલગ ભાવે વેચાય છે. આ જ કારણ છે કે દિલ્હીમાં એક બોટલ ₹900 માં વેચાઈ શકે છે, જ્યારે કર્ણાટકમાં તે ₹1400 થી ₹1500 માં વેચાય છે.
દારૂ પર GST વિશે વાસ્તવિક સત્ય
જોકે માનવ વપરાશ માટે બનાવાયેલ દારૂ GST માંથી મુક્ત છે, દારૂના ઉત્પાદનમાં વપરાતી સામગ્રી, જેમ કે બોટલ, કેપ્સ અને લેબલ, 18 ટકા GST ને પાત્ર છે. દારૂ ઉત્પાદકો આ વસ્તુઓ પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટનો દાવો કરી શકતા નથી, જેનાથી ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધુ વધારો થાય છે.
