Health Care: શું તમે પણ કામના બોજ હેઠળ દબાયેલા છો? અજમાવો ‘સ્લીપ બેંકિંગ’ ની અદભૂત ટિપ્સ.
જીવનની દોડધામમાં ક્યારેક લગ્ન પ્રસંગો, લાંબી મુસાફરી કે ઓફિસના મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સને લીધે આપણી ઊંઘ પૂરી થતી નથી. સતત કામના દબાણ અને વ્યસ્ત દિનચર્યાને કારણે શરીર અને મન બંને પર નકારાત્મક અસર પડે છે. આવી સ્થિતિમાં શું કરવું? સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો એક એવી વ્યૂહરચના વિશે જણાવે છે જે તમને વ્યસ્ત સમયગાળા દરમિયાન પણ ઉર્જાવાન રાખવામાં મદદ કરી શકે છે, જેને ‘સ્લીપ બેંકિંગ’ (Sleep Banking) કહેવામાં આવે છે.
સ્લીપ બેંકિંગ એટલે શું?
સ્લીપ બેંકિંગનો સીધો અર્થ એ છે કે જ્યારે તમને ખબર હોય કે આવનારા દિવસોમાં તમારી ઊંઘ ઓછી થવાની છે, ત્યારે તે પહેલાના દિવસોમાં પૂરતી કે જરૂરિયાત કરતાં થોડી વધારે ઊંઘ લઈને શરીરને તૈયાર કરવું. જેમ આપણે આર્થિક જરૂરિયાતો માટે બેંકમાં પૈસા જમા કરાવીએ છીએ, તેમ શરીર માટે અગાઉથી ઊંઘનો સંગ્રહ કરવાની પ્રક્રિયાને સ્લીપ બેંકિંગ કહેવાય છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ પદ્ધતિ ટૂંકા ગાળા માટે ઊંઘની અછતની અસરને ઘટાડવામાં અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
શું આ પદ્ધતિ ખરેખર કામ કરે છે?
‘જર્નલ ઓફ ક્લિનિકલ સ્લીપ મેડિસિન’ માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસમાં આ પદ્ધતિના પ્રભાવોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંશોધનમાં નાઈટ શિફ્ટમાં કામ કરતા 23 ડોક્ટરોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. પરિણામો દર્શાવે છે કે જે લોકોએ પોતાની વ્યસ્ત શિફ્ટ શરૂ થાય તે પહેલાં વધુ ઊંઘ લીધી હતી, તેમનું કામ પરનું પ્રદર્શન અન્ય કરતા નોંધપાત્ર રીતે સારું હતું. સંશોધન મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ મોટા પડકાર અથવા અનિદ્રાના સમયગાળા પહેલા સતત થોડા દિવસો સુધી દરરોજ 8 કલાકથી વધુ ઊંઘ લે છે, તો તેની નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા, યાદશક્તિ અને એકાગ્રતા વધુ સારી રહે છે. આ ઉપરાંત, સ્લીપ બેંકિંગ શરીરને તણાવનો વધુ સારી રીતે સામનો કરવામાં મદદ કરે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) ને મજબૂત બનાવે છે.
ઊંઘની અછત કેમ જોખમી છે?
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે સતત ઊંઘનો અભાવ માત્ર થાક સુધી સીમિત નથી. લાંબા ગાળે તે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. અપૂરતી ઊંઘને કારણે ટાઈપ-2 ડાયાબિટીસ, વજનમાં વધારો, હૃદયના રોગો, સ્ટ્રોક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત વિકૃતિઓનું જોખમ વધી જાય છે. અમેરિકાના ‘સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન’ (CDC) ના ડેટા મુજબ, દરેક ત્રણમાંથી એક પુખ્ત વ્યક્તિ રાત્રે સૂવા માટેના ભલામણ કરેલ 7 થી 9 કલાક ઊંઘતા નથી.
સ્લીપ બેંકિંગનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?
જો તમારે આવતા અઠવાડિયે કોઈ મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ અથવા લાંબી મુસાફરીનું આયોજન હોય, તો અત્યારથી જ રોજની સામાન્ય ઊંઘમાં 30 થી 60 મિનિટનો વધારો કરવાનું શરૂ કરો. આ વધારાની ઊંઘ તમને તે મુશ્કેલ સમય દરમિયાન પણ માનસિક રીતે સજાગ રાખશે. યાદ રાખો, ઊંઘ એ કોઈ લક્ઝરી નથી પણ શરીરની પાયાની જરૂરિયાત છે. તેને યોગ્ય રીતે મેનેજ કરીને તમે તમારા જીવનની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો કરી શકો છો.
