America War Law: શા માટે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ કોંગ્રેસ વગર લાંબુ યુદ્ધ નથી લડી શકતા? સમજો વોર પાવર્સ એક્ટ
અમેરિકાની લોકશાહીમાં સત્તાના સંતુલન માટે અનેક કડક કાયદાઓ બનાવવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી એક છે ‘વોર પાવર્સ રેઝોલ્યુશન 1973’. તાજેતરમાં આ કાયદો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે કારણ કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને અમેરિકી કોંગ્રેસ વચ્ચે ઈરાન વિરુદ્ધની સૈન્ય કાર્યવાહીને લઈને ગંભીર મતભેદો સર્જાયા છે. આ વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર 60 દિવસની એ સમયમર્યાદા છે, જે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિની યુદ્ધ કરવાની શક્તિઓ પર લગામ લગાવે છે.
શું છે આ 60 દિવસનો નિયમ?
અમેરિકી બંધારણ મુજબ, સૈન્ય દળોના કમાન્ડર-ઈન-ચીફ તરીકે રાષ્ટ્રપતિ પાસે કટોકટીની સ્થિતિમાં સૈનિકોને યુદ્ધમાં મોકલવાની સત્તા છે. પરંતુ, આ સત્તા ‘બેકાબૂ’ ન બની જાય તે માટે 1973માં ‘વોર પાવર્સ રેઝોલ્યુશન’ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.
આ કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે:
સ્વાયત્તતા: રાષ્ટ્રપતિ કોંગ્રેસ (સંસદ)ની પૂર્વ મંજૂરી વિના સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી શકે છે.
સમયમર્યાદા: આવી કોઈપણ સૈન્ય કાર્યવાહી માત્ર 60 દિવસ સુધી જ ચલાવી શકાય છે.
અનિવાર્ય શરત: જો 60 દિવસની અંદર કોંગ્રેસ દ્વારા યુદ્ધ ચાલુ રાખવાની ઔપચારિક મંજૂરી ન મળે, તો રાષ્ટ્રપતિએ આગામી 30 દિવસમાં સૈનિકોને પરત બોલાવવા પડે છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને કોંગ્રેસ વચ્ચેનો વર્તમાન વિવાદ
ઈરાન સામેની સૈન્ય કાર્યવાહીની સત્તાવાર જાણકારી 2 માર્ચના રોજ આપવામાં આવી હતી. કાયદાકીય દૃષ્ટિએ જોતા, આ 60 દિવસની સમયમર્યાદા 1 મે ના રોજ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું અમેરિકા હજુ પણ ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખી શકે?
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો તર્ક: ટ્રમ્પ પ્રશાસન એવો દાવો કરી રહ્યું છે કે યુદ્ધમાં વચ્ચે આવેલા ‘સીઝફાયર’ (યુદ્ધવિરામ) અથવા કામચલાઉ અટકાવને કારણે આ 60 દિવસની ઘડિયાળ અટકી ગઈ હતી. તેમના મતે, જે દિવસોમાં સક્રિય લડાઈ નથી થઈ, તેને આ સમયમર્યાદામાં ગણવા જોઈએ નહીં.
કોંગ્રેસનો વિરોધ: બીજી તરફ, વર્જિનીયાના સેનેટર ટીમ કેન સહિતના અનેક નેતાઓએ આ તર્કને ફગાવી દીધો છે. તેમનું કહેવું છે કે કાયદો સ્પષ્ટ છે અને તેમાં કોઈ પણ પ્રકારના વિરામ કે અવરોધની જોગવાઈ નથી. 1 મે પછી કોંગ્રેસની મંજૂરી વગર કોઈપણ સૈન્ય હિલચાલ ગેરબંધારણીય ગણાશે.
લોકશાહીમાં કોંગ્રેસની ભૂમિકા કેમ મહત્વની છે?
અમેરિકી લોકશાહીના પાયામાં એ વિચાર છે કે યુદ્ધ જેવો મોટો નિર્ણય માત્ર એક વ્યક્તિ (રાષ્ટ્રપતિ) ના હાથમાં ન હોવો જોઈએ.
સત્તાનું સંતુલન (Checks and Balances): કોંગ્રેસ પ્રતિનિધિઓનું જૂથ છે. યુદ્ધમાં દેશના નાણાં અને સૈનિકોના જીવ દાવ પર હોય છે, તેથી જનતાના પ્રતિનિધિઓની સંમતિ અનિવાર્ય છે.
નાણાકીય નિયંત્રણ: યુદ્ધ માટે જરૂરી ભંડોળ મંજૂર કરવાની સત્તા કોંગ્રેસ પાસે છે. જો કોંગ્રેસ નાણાં રોકી દે, તો રાષ્ટ્રપતિ માટે યુદ્ધ લડવું અશક્ય બની જાય છે.
ઔપચારિક ઘોષણા: જો યુદ્ધ લાંબુ ચલાવવું હોય, તો કોંગ્રેસે કાં તો ‘યુદ્ધની ઘોષણા’ (Declaration of War) કરવી પડે અથવા ‘સૈન્ય દળના ઉપયોગની મંજૂરી’ (AUMF) આપવી પડે.
