TRAI: સ્પામ કોલના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર, નિયમો તોડવા બદલ એપ્સ સામે થઈ શકે છે કાનૂની કાર્યવાહી
ટેલિકોમ સેક્ટરમાં અત્યાર સુધી સ્પામ કોલ્સ (Spam Calls) અને પ્રમોશનલ મેસેજ સંબંધિત તમામ કડક નિયમો માત્ર એરટેલ, જીઓ કે વોડાફોન-આઈડિયા જેવી ટેલિકોમ કંપનીઓ પર જ લાગુ પડતા હતા. પરંતુ હવે સરકાર અને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) ના રડાર પર Truecaller, Hiya અને Whoscall જેવી થર્ડ-પાર્ટી કોલ મેનેજમેન્ટ એપ્સ પણ આવી ગઈ છે.
આ વિવાદનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આ એપ્સ દ્વારા ૧૪૦ અને ૧૬૦૦ સિરીઝથી શરૂ થતા સત્તાવાર સરકારી અને વ્યાપારી નંબરને પણ ‘સ્પામ’ તરીકે દર્શાવવામાં આવી રહ્યા છે અથવા બ્લોક કરવામાં આવી રહ્યા છે. ચાલો આ સમગ્ર વિવાદ, ટ્રેઆઈની નવી માંગ અને ટ્રુકોલરના પક્ષને વિગતવાર સમજીએ.
શું છે આ ૧૪૦ અને ૧૬૦૦ નંબર સિરીઝ?
ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર ‘ટ્રાય’ (TRAI) દ્વારા સામાન્ય નાગરિકોની સુવિધા માટે આ બે ખાસ નંબર સિરીઝ તૈયાર કરવામાં આવી હતી, જેથી યુઝર્સને કોલ ઉપાડતા પહેલા જ ખબર પડી શકે કે સામેથી કેવો કોલ આવી રહ્યો છે:
૧૪૦ સિરીઝ: આ સિરીઝ ખાસ કરીને ટેલીમાર્કેટિંગ, જાહેરાતો અને પ્રમોશનલ કોલ્સ માટે ફાળવવામાં આવી છે.
૧૬૦૦ સિરીઝ: આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સિરીઝ છે, જે બેંક, વીમા કંપનીઓ, હોસ્પિટલો, એરલાઈન્સ અને કુરિયર જેવી આવશ્યક સેવાઓ (Service Calls) પૂરી પાડતી સંસ્થાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે.
정બારત સરકારનું માનવું છે કે જ્યારે Truecaller જેવી એપ્સ આ સત્તાવાર અને વેરિફાઇડ નંબરોને પણ લાલ રંગમાં ‘સ્પામ’ તરીકે બતાવે છે, ત્યારે લોકો મહત્વપૂર્ણ પેમેન્ટ એલર્ટ, એકાઉન્ટ અપડેટ, ટ્રેન-ફ્લાઇટ સ્ટેટસ કે કુરિયર ડિલિવરી જેવા જરૂરી કોલ્સ પણ રીસીવ કરતા નથી, જેનાથી ગ્રાહકોને મોટું નુકસાન થાય છે.
TRAI એ માંગી નવી કાનૂની સત્તા
હાલના નિયમો મુજબ, Truecaller કે અન્ય કોલિંગ એપ્સ ટેલિકોમ ઓપરેટર્સ નથી. તેઓ આઈટી એક્ટ (IT Act) હેઠળ માત્ર એક વચેટિયા (Intermediary) તરીકે કામ કરે છે. આ જ કારણે ટ્રેઆઈ અત્યાર સુધી તેમની સામે સીધી કોઈ કાનૂની કાર્યવાહી કરી શકતી નહોતી. આ મર્યાદાને દૂર કરવા માટે, TRAI એ ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ હેઠળ ‘ઓથોરાઇઝ્ડ એજન્સી’ (Authorized Agency) નો દરજ્જો મેળવવા કેન્દ્રીય આઈટી મંત્રાલય (MeitY) સમક્ષ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
અહેવાલો અનુસાર, મંત્રાલયે આ પ્રસ્તાવને સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપી દીધી છે. જો આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવશે, તો ટ્રેઆઈ સીધી જ આ એપ્સને કાનૂની નોટિસ મોકલી શકશે. એટલું જ નહીં, જો આ એપ્સ વારંવાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશે, તો આઈટી એક્ટની કલમ ૭૯ હેઠળ તેમને મળતું કાનૂની રક્ષણ (Safe Harbour) પણ છીનવી લેવામાં આવી શકે છે, જે આ કંપનીઓ માટે મોટો ફટકો સાબિત થશે.
Truecaller એ આંકડા સાથે આપ્યો જવાબ
સરકારના આ કડક વલણ સામે વિશ્વની સૌથી મોટી કોલર આઈડી એપ ‘ટ્રુકોલર’ એ પોતાના સત્તાવાર આંકડા જાહેર કરીને બચાવ કર્યો છે. કંપનીનું કહેવું છે કે માત્ર કોઈ નંબર ૧制造૦ કે ૧૬૦૦ સિરીઝનો હોવાથી જ તે આપોઆપ ભરોસાપાત્ર બની જતો નથી. જોકે, ટ્રેઆઈના આદેશ બાદ કંપનીએ આ નંબરો પરથી સ્પામનું લેબલ હટાવી દીધું છે, પરંતુ તેનું પરિણામ ઊલટું આવ્યું હોવાનો કંપનીનો દાવો છે.
ટ્રુકોલરના ડેટા અનુસાર, માહિતી છુપાવવાના કારણે લોકો હવે અજાણ્યા નંબરો પર બિલકુલ ભરોસો નથી કરી રહ્યા. છેલ્લા ૮ મહિનાના આંકડા દર્શાવે છે કે યુઝર્સે ૧૪૦ સિરીઝના ૮૧ ટકા કોલ્સ અને ૧૬૦૦ સિરીઝના ૭૯ ટકા કોલ્સને સંપૂર્ણપણે ઈગ્નોર (કટ) કર્યા છે. દરરોજ અંદાજે ૫ કરોડથી વધુ આવા કોલ્સનો લોકો જવાબ જ આપતા નથી.
