સાયબર ફ્રોડ પર ડિજિટલ પ્રહાર: હવે એક નામે મર્યાદાથી વધુ SIM નહીં મળે
ભારતમાં સાયબર ફ્રોડ, નાણાકીય છેતરપિંડી અને બનાવટી દસ્તાવેજોના આધારે લેવાતા કનેક્શન્સ પર લગામ કસવા માટે દૂરસંચાર વિભાગે (DoT) એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. નવા નિયમો અનુસાર, ૨૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી દેશની કોઈપણ ટેલિકોમ કંપની (Jio, Airtel, Vi, BSNL) એવા ગ્રાહકને નવું SIM કાર્ડ ઇશ્યૂ નહીં કરે, જેમના નામે પહેલાથી જ નિર્ધારિત મહત્તમ સીમા સુધીના મોબાઈલ કનેક્શન નોંધાયેલા છે. આ નિયમ સમગ્ર દેશમાં એકસાથે અમલી બનાવી દેવામાં આવ્યો છે.
એક વ્યક્તિ પોતાના નામે કેટલા SIM કાર્ડ રાખી શકે?
ગ્રાહકો માટે મોબાઈલ કનેક્શનની આ મર્યાદા નવી નથી. દૂરસંચાર વિભાગે ઓગસ્ટ ૨૦૧૨ માં જ આ મર્યાદા નક્કી કરી હતી કે દેશનો એક સામાન્ય નાગરિક પોતાના નામે મહત્તમ ૯ મોબાઈલ કનેક્શન રાખી શકે છે. આ મર્યાદા તમામ ટેલિકોમ ઓપરેટરો અને દેશના તમામ સર્કલને મળીને ગણવામાં આવે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જો તમારી પાસે અલગ-અલગ કંપનીઓના મળીને કુલ ૯ SIM કાર્ડ સક્રિય છે, તો તમે કોઈપણ કંપનીમાંથી ૧૦મું SIM મેળવી શકશો નહીં.
ક્યા રાજ્યમાં કેટલી સીમા નક્કી કરવામાં આવી છે?
દેશના વિવિધ ભૌગોલિક અને સુરક્ષા પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને SIM કાર્ડની સીમા બે અલગ-અલગ શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવી છે:
સામાન્ય રાજ્યો (ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારો): મહત્તમ ૯ SIM કાર્ડ
સંવેદનશીલ વિસ્તારો (જમ્મુ-કાશ્મીર, આસામ અને પૂર્વોત્તર રાજ્યો): મહત્તમ ૬ SIM કાર્ડ
સરહદી અને સંવેદનશીલ રાજ્યોમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની વિશેષ જરૂરિયાતોને કારણે આ મર્યાદા ઘટાડીને ૬ કનેક્શન સુધી સીમિત રાખવામાં આવી છે.
૨૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી સિસ્ટમમાં શું ફેરફાર થયો?
અત્યાર સુધી નિયમો હોવા છતાં ટેકનિકલ લૂપહોલ્સના કારણે સાયબર ક્રિમિનલ્સ એક જ ઓળખપત્ર પર મર્યાદા કરતાં વધુ SIM એક્ટિવેટ કરાવી લેતા હતા.
પરંતુ ૨૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી આ વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે કડક બનાવી દેવામાં આવી છે. હવે ટેલિકોમ કંપનીઓએ નવું SIM ઇશ્યૂ કરતા પહેલાં ડિજિટલ ચેકિંગ કરવું ફરજિયાત છે. DoT એ ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ પરિપત્ર જારી કરીને તમામ ઓપરેટરોને આ માટે કેન્દ્રિય ડેટાબેઝ સાથે જોડાવા આદેશ આપ્યો હતો.
ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DIP) ની ભૂમિકા
આ કડક અમલીકરણ માટે સરકારે ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DIP) તૈયાર કર્યું છે, જ્યાં તમામ ટેલિકોમ કંપનીઓના ગ્રાહકોનો ડેટા રિયલ-ટાઇમમાં એકત્રિત થાય છે.
૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી DoT એ DIP પ્લેટફોર્મ પર એવા તમામ ગ્રાહકોની વિગતો અને ફોટો ઉપલબ્ધ કરાવવાનું શરૂ કર્યું છે જેમના નામે મર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. આ સિવાય, નવું SIM લેતી વખતે ગ્રાહકે કસ્ટમર એપ્લિકેશન ફોર્મ (CAF) માં પણ પોતાના તમામ જૂના નંબરોની જાહેરાત કરવી પડશે.
જો ૯ થી વધુ SIM હશે તો શું થશે?
જો તપાસ દરમિયાન કોઈ વ્યક્તિના નામે ૯ (અથવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ૬) થી વધુ SIM કાર્ડ કાર્યરત હોવાનું જણાશે, તો વધારાના તમામ કનેક્શન બ્લોક કરી દેવામાં આવશે.
જો કોઈ કંપની ભૂલથી મર્યાદા બહારનું SIM એક્ટિવેટ કરશે, તો તે કનેક્શન તુરંત ૧ દિવસ માટે સસ્પેન્ડ કરી દેવાશે. સરકારે ટેલિકોમ કંપનીઓને ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૬ સુધીમાં સંપૂર્ણ રિયલ-ટાઇમ ચેકિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે. યુઝર્સ પોતાની ઓળખ પર ચાલતા નંબરો જાણવા માટે સરકારના સંચાર સાથી (TAFCOP) પોર્ટલની મદદ લઈ શકે છે.
