Summer Health Tips: ૨૫ મેથી પારો ૪૫ ડિગ્રીને પાર જશે; ગરમીથી બચવા આયુષ મંત્રાલયે આપી ખાંડવાળું દૂધ પીવાની સલાહ
દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં હાલમાં સૂર્યદેવ કોપાયમાન થયા છે અને કાળઝાળ ગરમી તેમજ હીટવેવ (લૂ) નો પ્રકોપ જોવા મળી રહ્યો છે. હવામાન વિભાગ (IMD) ના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૫ મે થી ૨ જૂન સુધી ‘નૌતપા’ શરૂ થઈ રહ્યો છે. જ્યોતિષ અને હવામાન વિજ્ઞાન બંનેમાં નૌતપાના આ ૯ દિવસો વર્ષના સૌથી ગરમ દિવસો માનવામાં આવે છે, જેમાં તાપમાન ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર જવાની પૂરી શક્યતા છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્રીય આયુષ મંત્રાલય અને આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા નાગરિકો માટે એક ખાસ હેલ્થ એડવાઇઝરી જાહેર કરવામાં આવી છે.
મંત્રાલયે ઉનાળાની આ સીઝનમાં શરીરને અંદરથી ઠંડુ રાખવા અને હાઇડ્રેટ રાખવા માટે કેટલાક પરંપરાગત દેશી ઉપાયો સૂચવ્યા છે. આ ઉપાયોમાં સૌથી વધુ ચર્ચા ‘ઠંડા દૂધમાં ખાંડ મેળવીને પીવા’ ની સલાહની થઈ રહી છે. મંત્રાલયનું કહેવું છે કે નૌતપા દરમિયાન આ પ્રયોગ શરીરને ત્વરિત ઉર્જા આપવા અને ડીહાઇડ્રેશન (પાણીની અછત) થી બચાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત છાશ, નાળિયેર પાણી, લીંબુ પાણી, સત્તુ અને મોસમી ફળોને પણ ઉત્તમ ગણાવ્યા છે.
શા માટે ફાયદાકારક છે ખાંડવાળું દૂધ?
તીવ્ર ગરમી અને લૂના કારણે શરીરમાંથી પરસેવા વાટે પુષ્કળ પ્રમાણમાં પાણી અને જરૂરી મિનરલ્સ (ખનિજો) બહાર નીકળી જાય છે. આના લીધે લોકોને અચાનક નબળાઈ, થાક, માથાનો દુખાવો અને ચક્કર આવવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, દૂધમાં કુદરતી રીતે જ કેલ્શિયમ, પોટેશિયમ, પ્રોટીન અને વિટામિન્સ સાથે પાણીનો મોટો હિસ્સો હોય છે, જે શરીરનું પોષણ કરે છે. બીજી તરફ, ખાંડ (શર્કરા) શરીરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારીને ઇન્સ્ટન્ટ એનર્જી (ત્વરિત ઉર્જા) આપે છે. આયુર્વેદમાં પણ દૂધને ‘પિત્ત શામક’ એટલે કે શરીરની ગરમીને શાંત કરનારું માનવામાં આવ્યું છે. ઉનાળાના આ આકરા દિવસોમાં ઠંડુ દૂધ પીવાથી પેટમાં બળતરા થતી નથી અને લૂ લાગવાનું જોખમ ઘટે છે.
હેલ્થ એક્સપર્ટ્સની મહત્વની ચેતવણી: દરેક માટે આ યોગ્ય નથી
આયુષ મંત્રાલયની આ સલાહ વચ્ચે ડાયેટિશિયન અને હેલ્થ એક્સપર્ટ્સે એક મહત્વની સાવચેતી રાખવા પણ જણાવ્યું છે. ડૉક્ટરોના મતે, ખાંડવાળું દૂધ દરેક વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય માટે અનુકૂળ ન પણ હોઈ શકે:
ડાયાબિટીસ અને મેદસ્વીપણું: જે લોકો મધુપ્રમેહ (Diabetes), સ્થૂળતા (ઓબેસિટી) અથવા હૃદયની બીમારીથી પીડિત છે, તેમણે વધુ પડતી ખાંડ લેવાથી બચવું જોઈએ. તેઓ ખાંડ વગરનું સાદું ઠંડુ દૂધ અથવા એલચીવાળું દૂધ પી શકે છે.
લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ: કેટલાક લોકોને દૂધ પચાવવામાં તકલીફ પડે છે (ગેસ કે એસિડિટી થાય છે), તેમણે આ પ્રયોગ ન કરવો જોઈએ.
એકમાત્ર ઇલાજ નથી: એક્સપર્ટ્સનું કહેવું છે કે ખાંડવાળું દૂધ માત્ર એક ઘરેલું ઉપચાર છે, તેને હીટવેવથી બચવાનો સંપૂર્ણ ઇલાજ ન માનવો જોઈએ. શરીર માટે ઓઆરએસ (ORS), લીંબુ પાણી, મોસંબીનો રસ અને છાશ જેવા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ યુક્ત પીણાં પણ એટલા જ જરૂરી છે.
નૌતપા દરમિયાન સ્વાસ્થ્યની સંભાળ કેવી રીતે રાખવી?
આયુષ મંત્રાલયે નૌતપાના નવ દિવસો દરમિયાન લોકોને બપોરે ૧૨ થી ૪ વાગ્યા સુધીની તેજ ધૂપમાં બહાર નીકળવાનું ટાળવા વિનંતી કરી છે. આ સમયગાળામાં લૂ લાગવાની સંભાવના સૌથી વધુ હોય છે. મંત્રાલય દ્વારા નીચે મુજબની માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી છે:
૧. પોશાક: બહાર નીકળતી વખતે હળવા રંગના અને સુતરાઉ (કોટન) કપડાં પહેરો, જેથી શરીરને હવા મળતી રહે.
૨. આહાર: તળેલો, મસાલેદાર અને વાસી ખોરાક ખાવાનું બિલકુલ બંધ કરો. તેના બદલે તરબૂચ, ટેટી, કાકડી જેવા પાણીથી ભરપૂર ફળો ખાઓ.
૩. દેશી પીણાં: વરિયાળીનું શરબત, બેલ (બીલા) નો રસ, કાચી કેરીનો બાફલો (પન્ના) અને સત્તુનું શરબત શરીરને કુદરતી ઠંડક આપે છે.
૪. ખાસ કાળજી: બાળકો અને વૃદ્ધોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોવાથી તેમના પર ગરમીની અસર ઝડપથી થાય છે, તેથી તેમને ઘરમાં જ રાખવા અને સતત પાણી પીવડાવતા રહેવું.
