સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોકથી સાવધાન! ભારતમાં વર્ષે ૩ લાખથી વધુ લોકો ગુમાવે છે જીવ
સિગારેટ, બીડી અને તમાકુનો ધૂમાડો માત્ર તેનું સેવન કરનાર વ્યક્તિ માટે જ જીવલેણ નથી, પરંતુ તેની આસપાસ રહેતા લોકો માટે પણ એટલો જ ખતરનાક સાબિત થઈ રહ્યો છે. ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિ જે ધૂમાડો હવામાં છોડે છે અથવા તેના પ્રગટેલા છેડામાંથી જે ધૂમાડો નીકળે છે, તેને શ્વાસમાં લેવાની આ પ્રક્રિયાને ‘સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોકિંગ’ અથવા ‘પૅસિવ સ્મોકિંગ’ કહેવામાં આવે છે.
તાજેતરમાં થયેલા એક વૈશ્વિક સંશોધનમાં બહાર આવ્યું છે કે વર્ષ ૨૦૨૩માં ભારતમાં અંદાજે ૪૪.૪ કરોડ લોકો પોતાની ઈચ્છા વગર પૅસિવ સ્મોકિંગનો ભોગ બન્યા હતા. પોતે ધૂમ્રપાન ન કરતા હોવા છતાં, અન્ય લોકોના ધૂમાડાના સંપર્કમાં આવવાથી લાખો લોકો ગંભીર રોગોનો શિકાર બની રહ્યા છે.
ભારતમાં ૪૪ કરોડથી વધુ લોકો ધૂમાડાની ઝપેટમાં: વૈશ્વિક સ્થિતિ
નવા સંશોધન અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૩માં વિશ્વભરમાં લગભગ ૨૭૧ કરોડ લોકો સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોકની હાનિકારક અસરો હેઠળ જીવવા માટે મજબૂર બન્યા હતા. આ વૈશ્વિક આંકડામાં સૌથી મોટો હિસ્સો ભારત, ચીન અને ઈન્ડોનેશિયા જેવા એશિયાઈ દેશોનો છે.
ભારતમાં ૪૪.૪ કરોડ લોકો અન્યના ધૂમ્રપાનને કારણે પોતાના આરોગ્ય સાથે અજાણતા જ સમાધાન કરી રહ્યા છે. વિશ્વમાં પૅસિવ સ્મોકિંગથી પ્રભાવિત લોકોની સૌથી મોટી સંખ્યા આ ત્રણ દેશોમાં જ નોંધાઈ છે, જે દર્શાવે છે કે આ ક્ષેત્રમાં જાગૃતિની ભારે અછત છે.
વર્ષે ૩ લાખથી વધુ લોકોના મોત અને આરોગ્ય પર માઠી અસર
આ અભ્યાસમાં સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોક અને અનેક ગંભીર બીમારીઓ વચ્ચેનો સીધો સંબંધ સ્પષ્ટપણે સામે આવ્યો છે. રિપોર્ટ મુજબ, ૨૦૨૩ દરમિયાન ભારતમાં ૩ લાખથી વધુ લોકોના મોતનું કારણ સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોક સાથે જોડાયેલું હતું. આ ઉપરાંત, ૯૦ લાખથી વધુ લોકોના સ્વસ્થ જીવનના વર્ષો (DALYs) આ ધૂમાડાને કારણે ઘટી ગયા છે.
૧૯૯૦ થી ૨૦૨૩ સુધીના ૨૦૪ દેશોના આંકડાઓના વિશ્લેષણ પરથી માલૂમ પડ્યું છે કે પૅસિવ સ્મોકિંગને કારણે નીચે મુજબના ગંભીર રોગોનું જોખમ અનેક ગણું વધી જાય છે:
હૃદયરોગ (Cardiovascular Diseases): ધૂમાડાના ઝેરી તત્વો રક્તવાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધે છે.
ફેફસાના રોગો અને કેન્સર: શ્વાસ વાટે જતો ધૂમાડો ફેફસાની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે અને લંગ કેન્સરનું કારણ બને છે.
અસ્થમા અને ટાઇપ-૨ ડાયાબિટીસ: સતત ધૂમાડાના સંપર્કમાં રહેવાથી શ્વાસની તકલીફો અને મેટાબોલિક સમસ્યાઓ ઉદ્ભવે છે.
બાળકો અને મહિલાઓ સૌથી વધુ જોખમમાં
સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોકિંગની સૌથી વિપરીત અને ગંભીર અસર નાના બાળકો અને મહિલાઓ પર પડી રહી છે. નાના બાળકોના ફેફસાં અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ સંપૂર્ણપણે વિકસિત થયેલી હોતી નથી, જેથી ધૂમાડામાં રહેલા ઝેરી રસાયણો તેમના શરીરને ખૂબ જ ઝડપથી અને ઊંડે સુધી નુકસાન પહોંચાડે છે. આનાથી બાળકોમાં શ્વાસ લેવાની તકલીફો, ન્યુમોનિયા અને અસ્થમા જેવા રોગો વધે છે.
સંશોધનમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા, પૂર્વ એશિયા અને ઓશેનિયા જેવા વિસ્તારોમાં પુરુષોની સરખામણીએ મહિલાઓ પૅસિવ સ્મોકિંગના સંપર્કમાં આવવાની શક્યતા ૫૯ ટકા વધુ છે. ઘરોમાં કે બંધ જગ્યાઓમાં પુરુષો દ્વારા કરાતા ધૂમ્રપાનનો ભોગ ઘરની મહિલાઓએ બનવું પડે છે.
સાવચેતી અને જાગૃતિની તાતી જરૂરિયાત
જોકે, વિતેલા દાયકાઓમાં વૈશ્વિક સ્તરે પૅસિવ સ્મોકિંગના ટકાવારીના દરમાં થોડો ઘટાડો ચોક્કસ નોંધાયો છે, પરંતુ વસ્તીમાં થયેલા વિસ્ફોટને કારણે પ્રભાવિત લોકોની એકંદર સંખ્યા હજુ પણ ચિંતાજનક રીતે ઊંચી છે.
આ સંકટમાંથી બચવા માટે માત્ર પોતે ધૂમ્રપાન છોડવું પૂરતું નથી, પરંતુ ઘરમાં, ઓફિસમાં અને સાર્વજનિક સ્થળોએ ધૂમ્રપાન મુક્ત વાતાવરણ બનાવવું અનિવાર્ય છે. ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિથી ચોક્કસ અંતર જાળવવું અને પરિવારને આ અદ્રશ્ય ઝેરથી દૂર રાખવા માટે સામૂહિક જાગૃતિ જ એકમાત્ર ઉપાય છે.
