બેંકમાં લોન પેપર્સ મૂકતા પહેલાં સાવધાન: SBI ની ગંભીર ભૂલ પર હાઈકોર્ટનો મોટો અને ઐતિહાસિક ચુકાદો
દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) હાલમાં એક મોટી કાનૂની મુશ્કેલીમાં ફસાઈ ગઈ છે. બેંક દ્વારા ગ્રાહકની ગીરવે મૂકેલી બે મિલકતોના મૂળ દસ્તાવેજો (Original Title Deeds) ખોવાઈ જવા બદલ બોમ્બે હાઈકોર્ટે બેંક સામે સખત વલણ અપનાવ્યું છે. કોર્ટે SBI ને આદેશ આપ્યો છે કે તે પીડિત પાર્ટનરશિપ ફર્મને 1 ડિસેમ્બર 2023થી રોજના ₹5,000 ચૂકવે. આ ચૂકવણી ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે જ્યાં સુધી બેંક તે મિલકતોની પ્રમાણિત નકલો (Certified Copies) અને રી-ક્રિએટેડ ટાઇટલ રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ ન કરાવી દે.
1979માં બેંક પાસે જમા કરાવ્યા હતા મૂળ કાગળો
આ સમગ્ર મામલો ‘In Vogue Creations’ નામની એક પાર્ટનરશિપ ફર્મ સાથે જોડાયેલો છે. આ ફર્મે વર્ષ 1979માં બેંકમાંથી લોન લેવા માટે પોતાની બે કિંમતી મિલકતોના ઓરિજિનલ પેપર્સ SBI પાસે સિક્યોરિટી (ગેરંટી) તરીકે જમા કરાવ્યા હતા.
ફર્મે વર્ષ 2003માં લોનની પૂરેપૂરી રકમ વ્યાજ સાથે ચૂકવી દીધી હતી, પરંતુ લોન પૂરી થયા પછી પણ બેંકે તેમના મૂળ દસ્તાવેજો પરત કર્યા ન હતા. જ્યારે ફર્મે વારંવાર રજૂઆત કરીને પોતાના કાગળો પાછા માગ્યા, ત્યારે બેંક તે શોધવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. અંતે કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન SBI એ સ્વીકારવું પડ્યું હતું કે આ બંને મિલકતોના મૂળ દસ્તાવેજો તેના રેકોર્ડમાંથી ગુમ થઈ ગયા છે. આથી ફર્મે બેંકની બેદરકારી બદલ યોગ્ય વળતરની માંગ કરી હતી.
કોર્ટે બેંકની દલીલ ફગાવી દીધી
હાઈકોર્ટમાં પોતાની સફાઈ આપતા SBI એ દલીલ કરી હતી કે લોન ચૂકવાઈ ગયા પછી તરત જ ફર્મે દસ્તાવેજો પાછા લેવા માટે બેંકનો સંપર્ક કર્યો ન હતો. બેંકે ગ્રાહક તરફથી થયેલા આ વિલંબને પોતાની જવાબદારીમાંથી છટકવાનો મુખ્ય આધાર બનાવ્યો હતો.
જોકે, બોમ્બે હાઈકોર્ટે બેંકની આ દલીલને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે ચુકાદો આપતાં જણાવ્યું કે:
લોનની રકમ ચૂકવાઈ ગયા પછી પણ બેંકની જવાબદારી ખતમ થઈ જતી નથી.
મિલકતના મૂળ દસ્તાવેજો અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
ગ્રાહકની મિલકતના કાગળો સુરક્ષિત રાખવા અને લોન ચૂકવાયા બાદ તેને મૂળ માલિકને સહીસલામત પરત કરવા એ બેંકની પ્રાથમિક કાનૂની અને નૈતિક ફરજ છે.
દરરોજ ₹5,000 નો દંડ ચૂકવવો પડશે
બોમ્બે હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ રવિન્દ્ર વી. ધુગે અને જસ્ટિસ ગૌતમ એ. અંખડની ખંડપીઠે આ મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે માત્ર ફર્મે દસ્તાવેજ માગવામાં વિલંબ કર્યો છે, તેટલા માત્રથી બેંક પોતાની ગંભીર બેદરકારીમાંથી મુક્ત થઈ શકે નહીં.
કોર્ટે બેંકને આદેશ આપ્યો છે કે જ્યાં સુધી બેંક ગુમ થયેલા કાગળો સંબંધિત તમામ પ્રમાણિત દસ્તાવેજો અને ટાઇટલ રેકોર્ડ્સ યોગ્ય રીતે તૈયાર કરીને ગ્રાહકને સોંપશે નહીં, ત્યાં સુધી તેણે ડિસેમ્બર 2023થી ગણતરી કરીને દરરોજ ₹5,000 નું વળતર ચૂકવવું પડશે.
ગ્રાહકો માટે મહત્વનો ચુકાદો
હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય બેંકિંગ ક્ષેત્ર અને તમામ લોનધારકો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ઘણી વખત બેંકો ગ્રાહકોના ગીરવે મુકેલા દસ્તાવેજો ખોઈ નાખે છે અને ગ્રાહકોને ઓફિસોના ચક્કર કાપવા પડે છે. આ ચુકાદાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ગ્રાહકના સિક્યોરિટી પેપર્સ પ્રત્યે બેંકની લાપરવાહી સહન કરવામાં આવશે નહીં.
