બેંકમાં જમા થયેલા તમામ પૈસા ‘આવક’ નથી! પ્રોપર્ટી ડીલરો માટે આવકવેરા ટ્રિબ્યુનલનો મહત્વનો નિર્ણય
દિલ્હીના એક પ્રોપર્ટી ડીલરે પોતાના બેંક ખાતામાં ₹૫૪ લાખની રોકડ રકમ જમા કરાવી હતી, જે બાદ આવકવેરા વિભાગ સાથે વિવાદ ઊભો થયો હતો. આટલી મોટી રકમના વ્યવહારને આવકવેરા વિભાગે પ્રોપર્ટી ડીલરની અઘોષિત આવક (Unaccounted Income) ગણી લીધી હતી. જોકે, પ્રોપર્ટી ડીલરે આ નિર્ણય સામે ઝૂકવાને બદલે કાનૂની લડાઈ લડવાનો નિર્ણય કર્યો અને મામલો ઇન્કમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT), દિલ્હી પહોંચ્યો. જ્યાં ટ્રિબ્યુનલે તમામ દસ્તાવેજોની તપાસ કર્યા બાદ પ્રોપર્ટી ડીલરના પક્ષમાં ચુકાદો આપી મોટી રાહત આપી હતી.
સમગ્ર મામલો અને કાનૂની કાર્યવાહી
આ કિસ્સો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૧-૧૨ સાથે સંકળાયેલો છે. આવકવેરા વિભાગને માહિતી મળી હતી કે સંબંધિત પ્રોપર્ટી ડીલરના બેંક ખાતામાં મોટી રકમની રોકડ જમા કરવામાં આવી છે. આ અંગે સ્પષ્ટતા માગવા માટે વિભાગે ડીલરને અનેક નોટિસ મોકલી હતી, પરંતુ શરૂઆતમાં યોગ્ય જવાબ ન મળતાં અસેસિંગ ઓફિસરે આ સમગ્ર ₹૫૪ લાખની રકમને ડીલરની કરપાત્ર આવક ગણીને તેના પર ટેક્સ લાદી દીધો હતો.
રોકડ રકમ અંગે પ્રોપર્ટી ડીલરની રજૂઆત
ઇન્કમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ ડીલરે પોતાની સફાઈ આપતાં જણાવ્યું હતું કે તે માત્ર જમીન-મિલકતના સોદાઓમાં બ્રોકર (દલાલ) તરીકે કામ કરતો હતો. પ્રોપર્ટી ખરીદનારા ગ્રાહકો પાસેથી મળેલી રકમ તે પોતાના બેંક ખાતામાં જમા કરાવતો હતો અને ત્યારબાદ તે રકમ મિલકત વેચનાર મૂળ માલિકોને ચૂકવી દેવામાં આવતી હતી. આ રકમ તેની પોતાની કમાણી નહોતી પરંતુ માત્ર ટ્રાન્ઝિટ મની (લેવડ-દેવડનું માધ્યમ) હતી.
પોતાના દાવાને સત્ય સાબિત કરવા માટે ડીલરે બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ, ખરીદદારો અને વેચનારાઓના સોગંદનામા (Affidavits) તેમજ પ્રોપર્ટીની સેલ ડીડ સહિતના તમામ જરૂરી કાનૂની દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા. ITAT એ આ તમામ પુરાવાઓને માન્ય રાખ્યા હતા અને ₹૫૪ લાખની રકમ પર લાદવામાં આવેલી ટેક્સ આકારણીને રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
અન્ય પ્રોપર્ટી ડીલરો માટે મહત્વનો બોધપાઠ
આ ઐતિહાસિક નિર્ણયથી રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા તમામ ડીલરો અને દલાલોને એક મોટો બોધપાઠ મળે છે. કોઈ વ્યક્તિના બેંક ખાતામાં નાણાં જમા થાય તેનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી થતો કે તે તમામ રકમ તેની પોતાની આવક છે. કાયદાકીય રીતે મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે તે પૈસા મૂળ કોના હતા અને કયા હેતુ માટે લેવામાં આવ્યા હતા. જો કોઈ પ્રોપર્ટી ડીલર ગ્રાહક પાસેથી રકમ મેળવીને મૂળ વેચનારને સોંપે છે અને તેનો યોગ્ય રેકોર્ડ રાખે છે, તો તેને ડીલરની આવક ગણી શકાય નહીં.
ભવિષ્યની મુશ્કેલીઓથી બચવા જરૂરી પુરાવાઓ
આવા કાનૂની વિવાદોથી બચવા માટે પ્રોપર્ટી ડીલરો અને વ્યવસાયીઓએ નીચે મુજબના દસ્તાવેજી પુરાવાઓ સાચવી રાખવા અત્યંત જરૂરી છે:
ખરીદનાર અને વેચનાર સાથેનો લેખિત કરાર અથવા ઓથોરિટી લેટર.
વ્યવહારમાં સામેલ બંને પક્ષકારોના નામ, સરનામા અને પાન (PAN) નંબર.
સંબંધિત પ્રોપર્ટીની સંપૂર્ણ વિગતો અને સેલ ડીડની નકલ.
રોકડ રકમ સ્વીકાર્યા બદલની સત્તાવાર પહોંચ (Cash Receipt).
કેશ બુક અને લેજરમાં કરવામાં આવેલી ચોક્કસ એન્ટ્રી.
મેળવેલી રકમ આગળ કોને અને ક્યારે ચૂકવવામાં આવી તેનો સંપૂર્ણ રેકોર્ડ.
બેંક સ્ટેટમેન્ટમાં નાણાંના આગમન અને ઉપાડની સ્પષ્ટ વિગતો.
રકમ મેળવનાર વ્યક્તિ તરફથી આપેલી પહોંચ અથવા સ્વીકૃતિ પત્ર.
આ દસ્તાવેજી પુરાવાઓ બેંક ખાતામાં થતી મોટી રકમની લેવડ-દેવડ વખતે આવકવેરા વિભાગની કાર્યવાહી સામે મજબૂત બચાવ પૂરો પાડે છે.
