GST અધિકારીઓની ધરપકડની સત્તા ઘટશે? 7 ઓક્ટોબરની બેઠકમાં મોટા નિર્ણયની શક્યતા
GST વ્યવસ્થાને વધુ સરળ અને વેપાર માટે અનુકૂળ બનાવવાની દિશામાં કેન્દ્ર સરકાર મોટા ફેરફારો પર વિચાર કરી રહી છે. 7 ઓક્ટોબરે યોજાનારી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં ટેક્સ અધિકારીઓની ધરપકડ કરવાની સત્તા મર્યાદિત કરવા અને ગંભીર ટેક્સ ગુનાઓ માટે ₹5 કરોડની મર્યાદા નક્કી કરવા જેવા મહત્વના પ્રસ્તાવો પર ચર્ચા થઈ શકે છે.
જો આ પ્રસ્તાવો આગળ વધે છે, તો નાના અને મધ્યમ વેપારીઓ તેમજ મોટી કંપનીઓ માટે GST સંબંધિત કાયદાકીય જોખમમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. જોકે, હાલમાં આ માત્ર પ્રસ્તાવના તબક્કામાં છે અને અંતિમ નિર્ણય GST કાઉન્સિલની ચર્ચા તથા ત્યારબાદની કાયદાકીય પ્રક્રિયા બાદ જ થશે.
GST અધિકારીઓ સીધી ધરપકડ નહીં કરી શકે?
હાલની વ્યવસ્થા હેઠળ ગંભીર GST ગુનાઓમાં ટેક્સ અધિકારીઓને ધરપકડ કરવાની સત્તા છે. ફર્જી ઇનવૉઇસ, ખોટી રીતે ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મેળવવી અથવા મોટા પાયે ટેક્સ ચોરી જેવા કેસોમાં આ સત્તાનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
હવે સરકાર આ વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવા પર વિચાર કરી રહી છે. પ્રસ્તાવિત મોડલ મુજબ ટેક્સ અધિકારીઓની સીધી ધરપકડ કરવાની સત્તા દૂર કરીને, ધરપકડ પહેલાં કોર્ટની મંજૂરી ફરજિયાત બનાવવાનો વિકલ્પ વિચારવામાં આવી રહ્યો છે.
આ ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ ટેક્સ વિભાગની કાર્યવાહી અંગે વેપારીઓમાં રહેલી ચિંતા ઘટાડવાનો અને સમગ્ર સિસ્ટમમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવાનો છે.
₹5 કરોડની મર્યાદા કેમ મહત્વની?
GSTના ફોજદારી કેસોમાં પણ મહત્વનો ફેરફાર થઈ શકે છે. પ્રસ્તાવ મુજબ ₹5 કરોડ કે તેથી વધુની ટેક્સ ચોરી જેવા ગંભીર કેસોને જ ફોજદારી કાર્યવાહી હેઠળ લાવવાની દિશામાં વિચારણા થઈ શકે છે.
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, નાની રકમના ટેક્સ વિવાદને સીધો ક્રિમિનલ કેસ બનાવવાને બદલે ટેક્સ વસૂલાત અને સિવિલ પેનલ્ટી જેવા રસ્તાઓથી ઉકેલવામાં આવી શકે છે.
આથી GSTના નિયમોની સમજ, ગણતરી અથવા ટેક્સની વ્યાખ્યા અંગે થયેલી નાની ભૂલો માટે વેપારીઓને ફોજદારી કાર્યવાહીનો સામનો કરવાનો ભય ઓછો થઈ શકે છે.
વેપારીઓની લાંબા સમયથી માંગ
GST લાગુ થયા બાદથી વેપાર જગત તરફથી ટેક્સ અધિકારીઓને મળેલી ધરપકડની સત્તા અંગે સમયાંતરે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
વેપારીઓનું કહેવું રહ્યું છે કે ટેક્સની ગણતરીમાં થયેલી ભૂલ, નિયમોની અલગ વ્યાખ્યા અને ઇરાદાપૂર્વક કરવામાં આવેલી ટેક્સ ચોરી—આ ત્રણેય બાબતોને એક જ દૃષ્ટિકોણથી જોવી યોગ્ય નથી.
ખાસ કરીને જ્યાં કોઈ કંપની અથવા વેપારી તરફથી છેતરપિંડીનો ઇરાદો સાબિત ન થયો હોય, ત્યાં સીધી ફોજદારી કાર્યવાહી કરવાને બદલે આર્થિક દંડ અને ટેક્સ રિકવરીનો રસ્તો અપનાવવો જોઈએ તેવી માંગ કરવામાં આવતી રહી છે.
72 હજારથી વધુ કેસ અને 887 ધરપકડ
સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2021-22થી 2024-25 દરમિયાન કેન્દ્રીય GST અધિકારીઓએ 72,393 ઉલ્લંઘનના કેસ નોંધ્યા હતા અને 887 ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
જોકે, આ આંકડામાં રાજ્ય સ્તરની એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી ધરપકડનો સમાવેશ થતો નથી. આ આંકડાઓ પરથી પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે GST કાયદા હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે.
GST 2.0માં ડિક્રિમિનલાઇઝેશન પર ભાર
આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારોને આગામી પેઢીની GST વ્યવસ્થા એટલે કે ‘GST 2.0’ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારનો વ્યાપક ઉદ્દેશ GSTને વધુ સરળ, પારદર્શક અને બિઝનેસ-ફ્રેન્ડલી બનાવવાનો છે.
ડિક્રિમિનલાઇઝેશનનો અર્થ એ નથી કે ટેક્સ ચોરી કરનારાઓને સંપૂર્ણ છૂટ મળી જશે. મોટા પાયે છેતરપિંડી, ફર્જી ઇનવૉઇસ અથવા ઇરાદાપૂર્વકની મોટી ટેક્સ ચોરી જેવા ગંભીર મામલામાં કાયદા હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલુ રહી શકે છે.
હવે નજર GST કાઉન્સિલની બેઠક પર
આ પ્રસ્તાવોને કારણે 7 ઓક્ટોબરની GST કાઉન્સિલની બેઠક વેપાર જગત માટે ખાસ મહત્વની બની શકે છે. જો ધરપકડની પ્રક્રિયામાં કોર્ટની મંજૂરી જેવી સુરક્ષા આવે અને ફોજદારી કાર્યવાહી માટે ₹5 કરોડની મર્યાદા નક્કી થાય, તો GSTના અમલની રીતમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
પરંતુ હાલ કોઈ અંતિમ નિર્ણય થયો નથી. GST કાઉન્સિલમાં ચર્ચા, સહમતિ અને ત્યારબાદની જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ આ ફેરફારો અમલમાં આવશે. એટલે વેપારીઓ માટે હાલમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે પ્રસ્તાવ શું છે અને અંતિમ નિર્ણયમાં શું બદલાય છે તેના પર નજર રાખવી
