સ્વાસ્થ્ય જાળવવા કયા મેડિકલ ટેસ્ટ છે જરૂરી? જાણો બીપી, કોલેસ્ટ્રોલ અને શુગર તપાસના મહત્વ વિશે
ઉંમર વધવાની સાથે શરીરના સ્વાસ્થ્યમાં થતા નાના-મોટા ફેરફારો પ્રત્યે જાગરૂક રહેવું ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે. ઘણી ગંભીર બીમારીઓ એવી હોય છે, જેના શરૂઆતના તબક્કામાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતા નથી, પરંતુ સમયસર યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવાથી તેના સંકેતો મેળવી શકાય છે. આ જ કારણે નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવું સ્વાસ્થ્ય માટે લાભદાયી માનવામાં આવે છે.
જોકે, દરેક વ્યક્તિએ ૩૦ વર્ષની ઉંમર થતાં જ બધી જ જાતના મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવવાની જરૂર હોતી નથી. વ્યક્તિની ઉંમર, પરિવારમાં બીમારીઓનો ઇતિહાસ (Family History), વજન, આહાર-વિહાર, જીવનશૈલી અને અગાઉના હેલ્થ રિપોર્ટ્સના આધારે કયા ટેસ્ટ કરાવવા તે નક્કી થાય છે.
૧. બ્લડ પ્રેશર (Blood Pressure) ની નિયમિત ચકાસણી
હાઈ બ્લડ પ્રેશરને અવારનવાર ‘સાઇલેન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે શરૂઆતના તબક્કામાં તેના કોઈ ચોક્કસ કે સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી. આથી માત્ર માથાનો દુખાવો કે અસ્વસ્થતા અનુભવાય ત્યારે જ બીપી માપવું પૂરતું નથી.
રોજિંદા હેલ્થ ચેકઅપ દરમિયાન બ્લડ પ્રેશર તપાસવું એ લોહીના ઊંચા દબાણને ઓળખવાનો સૌથી સરળ રસ્તો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે ૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના દરેક પુખ્ત વયના વ્યક્તિએ સમયાંતરે હાઈ બીપીની સ્ક્રીનિંગ કરાવવી જોઈએ. જો પ્રાથમિક તપાસમાં બ્લડ પ્રેશર વધુ આવે, તો તબીબની સલાહ મુજબ ઘરે જ બીપી મોનિટરિંગ કરવું અથવા ફરીથી ટેસ્ટ કરાવવો હિતાવહ છે.
૨. કોલેસ્ટ્રોલ ટેસ્ટ (Lipid Profile)
શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધ્યું છે કે નહીં, તે માત્ર લેબોરેટરી તપાસ દ્વારા જ જાણી શકાય છે, કારણ કે હાઈ કોલેસ્ટ્રોલના કોઈ બાહ્ય લક્ષણો હોતા નથી. આ માટે લોહીની સામાન્ય તપાસ એટલે કે ‘લિપિડ પ્રોફાઇલ ટેસ્ટ’ કરવામાં આવે છે.
સીડીસી (CDC) અનુસાર, સામાન્ય અને સ્વસ્થ પુખ્ત વયના લોકોએ દર ૪ થી ૬ વર્ષે એકવાર કોલેસ્ટ્રોલની તપાસ કરાવવી જોઈએ. જોકે, જે લોકોને હૃદયરોગ, ડાયાબિટીસ અથવા પરિવારમાં હાઈ કોલેસ્ટ્રોલની સમસ્યા રહી હોય, તેમણે તબીબના માર્ગદર્શન હેઠળ વધુ વારંવાર આ ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ.
૩. બ્લડ શુગર ટેસ્ટ (Diabetes Screening)
આજકાલની નિષ્ક્રિય જીવનશૈલી અને ખોટા ખાનપાનના કારણે ડાયાબિટીસનું જોખમ ખૂબ વધી ગયું છે. ખાસ કરીને ૩૦ થી ૩૫ વર્ષની ઉંમર પછી ફાસ્ટિંગ બ્લડ શુગર (FBS) અને HbA1c ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ. જો લોહીમાં શુગરનું પ્રમાણ શરૂઆતના તબક્કામાં જ પકડાઈ જાય, તો યોગ્ય આહાર અને કસરત દ્વારા તેને ડાયાબિટીસ બનતા અટકાવી શકાય છે.
૪. થાઇરોઇડ અને વિટામિન પ્રોફાઇલ
ઉંમર વધવાની સાથે શરીરમાં હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે, જેના કારણે થાઇરોઇડ (TSH) ની સમસ્યા થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત અશક્તિ, થાક અને હાડકાંના દુખાવા પાછળ વિટામિન ડી (Vitamin D) અને વિટામિન બી૧૨ (Vitamin B12) ની અછત જવાબદાર હોઈ શકે છે. આથી, હેલ્થ ચેકઅપ કરાવતી વખતે ડોક્ટરની સલાહ મુજબ આ વિટામિન ટેસ્ટ પણ સામેલ કરવા જોઈએ.
જીવનશૈલી અને તબીબી સલાહનું મહત્વ
નિયમિત મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવવાની સાથે સાથે તંદુરસ્ત જીવનશૈલી અપનાવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે:
૧. સંતુલિત આહાર: પૌષ્ટિક ખોરાક, લીલા શાકભાજી અને ફળોનો રોજિંદા આહારમાં સમાવેશ કરો.
૨. નિયમિત કસરત: દિવસમાં ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ ચાલો, યોગ કરો કે હળવી કસરત કરો.
૩. તબીબી પરામર્શ: કોઈપણ લેબોરેટરી ટેસ્ટ જાતે કરાવવાને બદલે હંમેશા ફિઝિશિયન (ડોક્ટર) ની સલાહ લઈને જ જરૂરી સ્ક્રીનિંગ કરાવવું યોગ્ય રહે છે.
