Sleep Cycle For Women: સ્વસ્થ જીવન માટે ઊંઘ જરૂરી: મહિલાઓએ કેમ રાત્રે ૧૧ વાગ્યા પહેલા સૂવું જોઈએ?
આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં, મહિલાઓ ઘર, ઓફિસ અને પરિવારની જવાબદારીઓ નિભાવવામાં ઘણીવાર પોતાની ઊંઘ સાથે બાંધછોડ કરતી હોય છે. રાત્રે મોડા સુધી મોબાઈલનો ઉપયોગ, ઘરના કામ અથવા ઓફિસનું બાકી રહેલું કામ – આ દિનચર્યાએ ઘણી મહિલાઓની ઊંઘનું ચક્ર ખોરવી નાખ્યું છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ અધૂરી ઊંઘ માત્ર થાક જ નહીં, પરંતુ તમારા હોર્મોન્સ, માસિક ધર્મ (પીરિયડ્સ) અને પ્રજનન ક્ષમતા (Fertility) પર ગંભીર અસર કરી શકે છે? તબીબોના મતે, રાત્રે ૧૧ વાગ્યા પહેલા સૂવું એ મહિલાઓના સ્વાસ્થ્ય માટે એક કુદરતી અને અનિવાર્ય જરૂરિયાત છે.
ઊંઘ અને હોર્મોન્સનો અતૂટ સંબંધ
આપણું શરીર એક કુદરતી ઘડિયાળ (Circadian Rhythm) મુજબ કામ કરે છે અને ઊંઘ એ આ ઘડિયાળની ચાવી છે. મહિલાઓના શરીરમાં હોર્મોન્સનું સંતુલન તેમની ઊંઘની ગુણવત્તા પર આધારિત છે. માત્ર કેટલા કલાક સૂઈએ છીએ તે જ નહીં, પરંતુ ક્યારે સૂઈએ છીએ તે પણ મહત્વનું છે. મગજનો જે ભાગ ઊંઘ અને જાગવાની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે, તે જ ભાગ ઓવ્યુલેશન (અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા) માટે પણ જવાબદાર છે.
જ્યારે તમે ગાઢ નિદ્રામાં હોવ છો, ત્યારે મગજમાં ‘લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન’ (LH) ઉત્પન્ન થાય છે. જો ઊંઘમાં વારંવાર ખલેલ પહોંચે અથવા તમે મોડા સૂતા હોવ, તો આ હોર્મોનનું ઉત્પાદન ઘટી જાય છે. પરિણામે, માસિક ધર્મ અનિયમિત થઈ શકે છે અથવા ઓવ્યુલેશનની પ્રક્રિયામાં અવરોધ આવી શકે છે.
પ્રજનન ક્ષમતા પર ઊંઘની અસર
મહિલાઓમાં માતૃત્વની ક્ષમતા જાળવવા માટે ઈસ્ટ્રોજન, પ્રોજેસ્ટેરોન, મેલાટોનિન, કોર્ટિસોલ, LH અને FSH હોર્મોન્સનું સંતુલન ખૂબ જરૂરી છે. ઊંઘની કમીથી આ હોર્મોન્સનું સંતુલન બગડી જાય છે:
મેલાટોનિનની ઉણપ: મેલાટોનિન એ એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ હોર્મોન છે જે સ્ત્રીના અંડકોષોની ગુણવત્તા (Egg Quality) જાળવી રાખે છે. ઊંઘ પૂરી ન થવાથી આ હોર્મોનનું સ્તર ઘટી જાય છે, જે ગર્ભધારણ કરવામાં મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
કોર્ટિસોલનો વધારો: અપૂરતી ઊંઘ શરીરમાં ‘કોર્ટિસોલ’ (તણાવનો હોર્મોન) વધારે છે. કોર્ટિસોલનું ઉચ્ચ સ્તર મગજ અને અંડાશય વચ્ચેના સંદેશાવ્યવહારને તોડી નાખે છે. આનાથી LH અને FSH હોર્મોન્સનો પ્રવાહ અવરોધાય છે, જે ઇંડાના વિકાસ અને તેના યોગ્ય સમયે મુક્ત થવા માટે અત્યંત જરૂરી છે.
કેટલી ઊંઘ છે જરૂરી?
‘અમેરિકન સોસાયટી ઓફ રિપ્રોડક્ટિવ મેડિસિન’ના અભ્યાસ મુજબ, જે મહિલાઓ દરરોજ ૭ થી ૮ કલાકની ગુણવત્તાસભર ઊંઘ લે છે, તેમનામાં ગર્ભધારણની શક્યતા અન્ય મહિલાઓ કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધુ હોય છે. ૭ કલાકથી ઓછી કે ૯ કલાકથી વધુ ઊંઘ લેતી મહિલાઓના હોર્મોનલ ચક્રમાં અસંતુલન જોવા મળ્યું છે.
