Quit Smoking: ધૂમ્રપાન છોડવું હવે બનશે સરળ: આ ૪ અસરકારક રીતો તમને સિગારેટ અને તમાકુથી કાયમ માટે અપાવશે છુટકારો
ધૂમ્રપાન સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત હાનિકારક છે, આ વાક્ય તમે ઘણી વાર સાંભળ્યું અથવા વાંચ્યું હશે. સિગારેટના પેકેટ પર પણ આ ચેતવણી મોટા અને સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં લખેલી હોય છે. આમ છતાં, ઘણા લોકો આ ગંભીર ચેતવણીને નજરઅંદાજ કરીને ખૂબ જ હોંશેહોંશે સિગારેટ પીતા જોવા મળે છે. સિગારેટ કે તમાકુની લત છોડવી બિલકુલ સરળ નથી, પરંતુ જો સાચી દિશામાં મક્કમતાપૂર્વક પ્રયાસ કરવામાં આવે તો આ જીવલેણ આદતમાંથી ચોક્કસપણે બહાર નીકળી શકાય છે. ધૂમ્રપાન કરવાથી અસ્થમા (દમા), ટીબી અને કેન્સર જેવી અનેક જીવલેણ બીમારીઓનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, સિગારેટ છોડવાની શરૂઆત નાના પરંતુ અસરકારક પગલાઓથી કરી શકાય છે. ચાલો જાણીએ એવી ૪ ઉત્તમ રીતો જે તમને આ ખરાબ આદતમાંથી મુક્તિ અપાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
૧. સિગારેટ છોડવાની ચોક્કસ તારીખ નક્કી કરો
વ્યસન મુક્તિની સફરમાં સૌથી પહેલું અને મહત્વનું પગલું એ છે કે મનમાં એક ચોક્કસ તારીખ (Deadline) નક્કી કરો કે આ દિવસ પછી હું ક્યારેય સિગારેટને હાથ પણ નહીં લગાડું. તમારા આ મક્કમ નિર્ણય વિશે તમારા પરિવારજનો, જીવનસાથી અથવા ખાસ મિત્રોને ચોક્કસ જણાવો, જેથી જ્યારે પણ તમારું મનોબળ નબળું પડે ત્યારે તેઓ તમારો ઉત્સાહ વધારી શકે અને તમને તમારા લક્ષ્યની યાદ અપાવી શકે. એક સ્પષ્ટ ધ્યેય સામે હોવાથી પોતાના નિર્ણય પર ટકી રહેવું ઘણું સરળ બની જાય છે.
૨. લત વધારતા ‘ટ્રિગર્સ’ ને ઓળખો અને તેનાથી દૂર રહો
દરેક ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિના કેટલાક ચોક્કસ ‘ટ્રિગર્સ’ (Triggers) હોય છે, એટલે કે એવી પરિસ્થિતિઓ જેમાં તેમને સિગારેટ પીવાની તીવ્ર ઈચ્છા થાય છે. જેમ કે, કેટલાક લોકોને સવારની ચા કે કોફી સાથે, વધુ પડતા માનસિક તણાવ (Stress) સમયે અથવા મિત્રોના ગ્રૂપમાં બેસતી વખતે સિગારેટ પીવાની આદત હોય છે. સૌથી પહેલા આવા કારણોની ઓળખ કરો અને તેનાથી બચવાનો પ્રયાસ કરો. જ્યારે પણ સિગારેટ પીવાની તલપ કે ક્રેવિંગ થાય, ત્યારે તરત જ પુષ્કળ પાણી પીવો, સુગર-ફ્રી ચિંગમ ચાવવી અથવા થોડીવાર માટે ખુલ્લી હવામાં ટહેલવા નીકળી જવું જોઈએ.
૩. વ્યાયામ અને નવી તંદુરસ્ત આદતો અપનાવો
તમારા રોજિંદા જીવનમાં શારીરિક પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ કરવાથી વ્યસન છોડવામાં અદ્ભુત મદદ મળે છે. રોજ સવારે હળવી કસરત, પ્રાણાયામ, યોગ અથવા ઝડપી ગતિએ ચાલવાની (Brisk Walking) આદત પાડો. આનાથી મગજમાં ખુશી આપતા હોર્મોન્સ મુક્ત થાય છે અને માનસિક તણાવ ઓછો થાય છે, જેનાથી સિગારેટ પીવાની ઈચ્છા આપોઆપ ઘટી જાય છે. આ ઉપરાંત, પોતાની જાતને કોઈ મનગમતા નવા શોખ (Hobby) માં વ્યસ્ત રાખવી પણ એક સ્માર્ટ રીત છે.
૪. તબીબી સલાહ અને થેરાપીની મદદ લો
જો લાખો પ્રયત્નો કરવા છતાં પણ તમે સિગારેટની લત છોડી શકતા નથી, તો સંકોચ રાખ્યા વિના કોઈ સારા ડોક્ટર અથવા કાઉન્સિલરની સલાહ લો. તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ માટે ઘણી અસરકારક પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. જરૂર પડ્યે નિષ્ણાતો તમને ‘નિકોટિન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી’ (NRT) જેમ કે નિકોટિન ગમ અથવા પેચ વાપરવાની સલાહ આપી શકે છે, જે શરીરમાં નિકોટિનની અછતને નિયંત્રિત કરે છે. જો કે, કોઈ પણ દવા કે થેરાપી ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના ક્યારેય શરૂ ન કરવી જોઈએ.
સિગારેટની તલપને ત્વરિત રોકવાનો ‘સીક્રેટ ફોર્મ્યુલા’
વ્યસન મુક્તિના નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યારે પણ સિગારેટ પીવાની અચાનક તીવ્ર ઈચ્છા થાય, ત્યારે વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલો ‘4-D’ ફોર્મ્યુલા સૌથી વધુ કારગર નીવડે છે.
૧. Delay (રાહ જુઓ): જ્યારે પણ તલપ લાગે ત્યારે મનને કહો કે હું ૫ મિનિટ પછી પીશ. સામાન્ય રીતે સિગારેટની તીવ્ર ક્રેવિંગ માત્ર ૫ થી ૭ મિનિટ જ રહે છે, ત્યારબાદ તે આપોઆપ શાંત થઈ જાય છે.
૨. Deep Breathing (ઊંડા શ્વાસ): મનને શાંત કરવા માટે ૫-૧૦ વખત ઊંડા શ્વાસ લો.
૩. Drink Water (પાણી પીવો): એક ગ્લાસ ઠંડું પાણી ધીમે-ધીમે ઘૂંટડે-ઘૂંટડે પીવો.
૪. Distract (ધ્યાન ભટકાવો): તમારું ધ્યાન સિગારેટ પરથી હટાવીને કોઈ અન્ય મનગમતા કામમાં કે સંગીત સાંભળવામાં લગાવી દો.
