Fake Turmeric: રસોડાની શાન કે સ્વાસ્થ્યનું જોખમ? હળદરમાં થતી ભેળસેળ અને તેનાથી બચવાના ઘરગથ્થુ નુસખાઓ
ભારતીય રસોડામાં હળદર માત્ર એક મસાલો નથી, પણ તે સ્વાદ, રંગ અને આર્યુવેદિક ઔષધિનો સમન્વય છે. દાળ-શાકથી લઈને દૂધ સુધી અને વાગ્યું હોય ત્યારે રૂઝ લાવવા માટે પણ આપણે હળદરનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. પરંતુ તાજેતરમાં મધ્યપ્રદેશમાં બનેલી ઘટનાઓ, જેમાં હળદર લગાવવાથી વર-કન્યાને ત્વચાની ગંભીર સમસ્યાઓ થઈ અને હોસ્પિટલ જવું પડ્યું, તે બાબત લાલબત્તી સમાન છે. બજારમાં મળતી હળદર દેખાવમાં ભલે પીળી ચળકતી હોય, પણ તે શુદ્ધ જ હોય તે જરૂરી નથી.
હળદરમાં ભેળસેળ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
હળદરને વધુ પીળી અને આકર્ષક બનાવવા માટે વેપારીઓ ઘણીવાર જોખમી કેમિકલ્સનો ઉપયોગ કરે છે.
મેટાનિલ યલો (Metanil Yellow): આ એક કૃત્રિમ રંગ છે જેનો ઉપયોગ હળદરને આકર્ષક પીળો રંગ આપવા થાય છે.
લેડ ક્રોમેટ (Lead Chromate): આ અત્યંત ઝેરી કેમિકલ છે જે લીવર અને કિડનીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
અન્ય પદાર્થો: હળદરનું વજન વધારવા માટે તેમાં ચોક પાવડર, જંગલી હળદર અથવા ખરાબ ગુણવત્તાના પાવડરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ઘરે બેઠા કેવી રીતે કરશો શુદ્ધતાની તપાસ?
તમારા રસોડામાં રહેલી હળદર અસલી છે કે નકલી, તે જાણવા માટે કોઈ લેબમાં જવાની જરૂર નથી. તમે ઘરે જ આ સરળ ટેસ્ટ કરી શકો છો:
૧. વોટર ટેસ્ટ (પાણી દ્વારા તપાસ): એક ગ્લાસ નવશેકા પાણીમાં એક ચમચી હળદર નાખો અને તેને હલાવ્યા વગર ૨૦ મિનિટ સુધી રહેવા દો. જો હળદર ગ્લાસના તળિયે બેસી જાય અને પાણીનો રંગ હળવો પીળો રહે, તો હળદર શુદ્ધ છે. પરંતુ જો પાણી ઘટ્ટ પીળું થઈ જાય અને હળદર પાણીમાં પૂરી રીતે ઓગળી જાય, તો તેમાં ભેળસેળ હોવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
૨. હથેળી ટેસ્ટ (પામ ટેસ્ટ): એક ચપટી હળદર હથેળી પર લો અને અંગૂઠાથી ૧૦ થી ૨૦ સેકન્ડ સુધી જોરથી ઘસો. જો હળદર અસલી હશે તો તે હથેળી પર હળવો પીળો ડાઘ છોડશે અને ઘસવાથી રેશમ જેવી મુલાયમ લાગશે. નકલી હળદર ઘાટો અને અકુદરતી રંગ છોડશે જે સરળતાથી સાફ થશે નહીં.
૩. કેમિકલ ટેસ્ટ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ ટેસ્ટ): જો તમારે મેટાનિલ યલો જેવી કેમિકલ ભેળસેળ તપાસવી હોય, તો ટેસ્ટ ટ્યુબમાં થોડી હળદર લો અને તેમાં હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડના થોડા ટીપાં નાખો. જો દ્રાવણ ગુલાબી થઈ જાય, તો સમજી લેવું કે હળદરમાં હાનિકારક કેમિકલ છે.
૪. ચોક પાવડરની તપાસ: હળદરમાં પાણી અને એસિડ ઉમેરતા જો પરપોટા (Bubbles) થવા લાગે, તો તેમાં ચોક પાવડરની ભેળસેળ હોવાનું સાબિત થાય છે.
ભેળસેળિયી હળદરથી થતા નુકસાન
કેમિકલયુક્ત હળદરનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ કરવાથી શરીરમાં ગંભીર બીમારીઓ થઈ શકે છે. તેમાં રહેલું મેટાનિલ યલો ફૂડ પોઈઝનિંગ, પેટમાં દુખાવો, ઉબકા અને અપચો જેવી સમસ્યાઓ પેદા કરે છે. ત્વચા પર લગાવવાથી તે એલર્જી અને ઈન્ફેક્શન પણ કરી શકે છે.
ખરીદી વખતે શું સાવચેતી રાખશો?
નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે મસાલા હંમેશા વિશ્વસનીય બ્રાન્ડના જ ખરીદવા જોઈએ. શક્ય હોય તો આખી હળદર ખરીદીને ઘરે જ દળાવવી સૌથી સુરક્ષિત વિકલ્પ છે. માત્ર ચળકાટ જોઈને હળદરની પસંદગી ન કરો, કારણ કે કુદરતી હળદરનો રંગ બહુ ચળકતો હોતો નથી.
