Blood Tests: સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલું જરૂરી છે વારંવાર રક્ત પરીક્ષણ? નિષ્ણાતોએ આપી બિનજરૂરી હેલ્થ પેકેજથી બચવાની સલાહ
આજના સમયમાં સામાન્ય થાક લાગે તો વિટામિન B12 નો ટેસ્ટ, થોડું વજન વધે તો થાઇરોઇડની તપાસ અને ફિટનેસ જાળવવા માટે ડઝનબંધ ટેસ્ટ ધરાવતા ફૂલ બોડી હેલ્થ પેકેજ લેવાની ફેશન બની ગઈ છે. પરંતુ શું વારંવાર રક્ત પરીક્ષણ (Blood Test) કરાવવું ખરેખર જરૂરી છે? તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, જરૂરિયાત વગર વારંવાર તપાસ કરાવવી એ ફાયદાને બદલે શરીર અને મન માટે વધુ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
નાના ફેરફારોથી માનસિક તણાવ અને બિનજરૂરી સારવાર
ઘણીવાર એવું બને છે કે બ્લડ રિપોર્ટમાં કોઈ એક વેલ્યુ સામાન્ય મર્યાદા (Normal Range) થી સહેજ ઉપર કે નીચે આવે છે. આ જોઈને લોકો ગભરાઈ જાય છે, જ્યારે હકીકતમાં દરેક સામાન્ય ફેરફાર કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોતો નથી.
પરિણામે, એક પછી એક નવા ટેસ્ટ કરાવવા, ડૉક્ટરોના ચક્કર મારવા અને બિનજરૂરી દવાઓ શરૂ થઈ જવાની સ્થિતિ ઊભી થાય છે. તેથી માત્ર એટલા માટે ટેસ્ટ ન કરાવવો જોઈએ કે તે સરળતાથી અથવા લેબોરેટરી પેકેજમાં સસ્તામાં ઉપલબ્ધ છે.
નિષ્ણાત ડૉક્ટરનો અભિપ્રાય
ફરીદાબાદની યથાર્થ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલના ઇન્ટરનલ મેડિસિન વિભાગના નિયામક ડૉ. સંતોષ કુમાર અગ્રવાલના જણાવ્યા મુજબ, બ્લડ ટેસ્ટ હંમેશા વ્યક્તિના લક્ષણો, મેડિકલ હિસ્ટ્રી અને જોખમી પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને જ કરાવવા જોઈએ. કોઈ સ્પષ્ટ તબીબી કારણ કે લક્ષણ વગર વારંવાર લોહીની તપાસ કરાવવાથી બચવું જોઈએ.
કયા ટેસ્ટ લોકો જરૂર કરતા વધુ કરાવે છે?
ડૉ. અગ્રવાલના જણાવ્યા મુજબ, લોકો અવારનવાર નીચે મુજબના ટેસ્ટ બિનજરૂરી રીતે દોહરાવતા રહે છે:
વિટામિન D અને B12 ટેસ્ટ
થાઇરોઇડ ફંક્શન ટેસ્ટ (T3, T4, TSH)
HbA1c (ડાયાબિટીસની સરેરાશ તપાસ)
કોલેસ્ટ્રોલ અને લિપિડ પ્રોફાઇલ
કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ (CBC)
જો વ્યક્તિને પહેલાથી કોઈ ગંભીર બીમારી ન હોય, દવામાં કોઈ ફેરફાર થયો ન હોય અને શરીરમાં કોઈ નવા લક્ષણો ન દેખાય, તો આ તપાસ વારંવાર કરાવવાથી કોઈ વધારાનો સ્વાસ્થ્ય લાભ મળતો નથી.
વારંવાર બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાના ગંભીર નુકસાન
અતિશય બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાથી માત્ર સોય વાગવાની તકલીફ જ નથી થતી, પરંતુ અન્ય ઘણા ગંભીર ગેરફાયદા પણ થઈ શકે છે:
માનસિક તણાવ: રિપોર્ટમાં મામૂલી ઉતાર-ચઢાવ જોઈને વ્યક્તિ માનસિક રીતે સતત ચિંતામાં રહે છે.
ફોલ્સ પોઝિટિવ પરિણામો: કેટલીકવાર રિપોર્ટમાં ટેકનિકલ કારણે ખોટા અસામાન્ય પરિણામો આવે છે, જેનાથી બિનજરૂરી ખર્ચ અને ખોટી સારવાર શરૂ થઈ જાય છે.
નસોમાં સમસ્યા: વારંવાર સોય ઘૂસાડવાથી નસોમાં સોજો, કાળા ડાઘ (Bruising) કે બળતરા થઈ શકે છે.
એનિમિયાનું જોખમ: સતત અને વધુ માત્રામાં લોહી સેમ્પલ લેવાથી, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં લોહીની ટકાવારી ઘટવાનું અને એનિમિયાનું જોખમ વધી જાય છે.
સામાન્ય વ્યક્તિએ ક્યારે કરાવવો જોઈએ ટેસ્ટ?
ડૉક્ટર્સના મતે, જો કોઈ પુખ્ત વ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ છે અને તેને કોઈ શારીરિક તકલીફ કે લક્ષણ નથી, તો સામાન્ય રીતે દર ૧ થી ૩ વર્ષમાં એકવાર નિયમિત રુટિન ચેકઅપ કરાવવું પૂરતું છે.
રુટિન ચેકઅપમાં સીબીસી, બ્લડ શુગર, કિડની, લિવર અને જરૂર જણાય તો થાઇરોઇડ તપાસનો સમાવેશ થાય છે. ટેસ્ટ કરાવવા કરતાં બ્લડ પ્રેશર, વજન અને સંતુલિત જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવું સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
