દિવસમાં કેટલા કપ કોફી પીવી સુરક્ષિત છે? જાણો કૅફીનની માત્રા અને વધુ કોફી પીવાના નુકસાન

શું વધુ કોફી પીવાથી વધુ એનર્જી મળે છે? જાણો દિવસમાં કેટલું કૅફીન લેવું યોગ્ય ગણાય

આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં ઘણા લોકો માટે કોફી તેમના રોજિંદા જીવનનો એક અનિવાર્ય ભાગ બની ગઈ છે. સવારની શરૂઆત એક કપ ગરમાગરમ કોફી સાથે થાય તો આખો દિવસ તાજગી અને ઊર્જાથી ભરેલો રહે છે. કોફીમાં રહેલું કૅફીન (Caffeine) એક કુદરતી ઉત્તેજક (Stimulant) છે, જે મગજને એલર્ટ રાખવામાં અને ફોકસ વધારવામાં મદદ કરે છે. જોકે, હેલ્ધી ડાયેટ સાથે કોફીનું સેવન કરી શકાય છે, પરંતુ તમે દિવસમાં કેટલી કોફી પીઓ છો અને તેને કઈ રીતે તૈયાર કરો છો તે બાબત અત્યંત મહત્વની છે.

અવારનવાર લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન ઊભો થતો હોય છે કે દિવસમાં કેટલી કોફી પીવી સુરક્ષિત છે? ફરીદાબાદની ફોર્ટિસ હોસ્પિટલના ચીફ ડાયેટિશિયન કિરણ દલાલના જણાવ્યા મુજબ, કોફીના સેવનની માત્રા અને તેના સ્વાસ્થ્ય પર થતા ફાયદા-નુકસાન વિશે વિગતે સમજવું જરૂરી છે.

દિવસમાં કેટલી કોફી પીવી જોઈએ?

કોઈપણ વ્યક્તિ માટે કોફીના કપની સંખ્યા ચોક્કસ રીતે નક્કી કરી શકાતી નથી. કોફીમાં કૅફીનની માત્રા તેના પ્રકાર, કપની સાઈઝ, બનાવવાની પદ્ધતિ અને તેની સાંદ્રતા (ગાઢાપણા) પર નિર્ભર કરે છે. આ ઉપરાંત, દરેક વ્યક્તિની કૅફીન સહન કરવાની ક્ષમતા (Caffeine Tolerance) પણ અલગ-અલગ હોય છે.

એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ માટે દિવસમાં ૪૦૦ મિલિગ્રામ સુધીનું કૅફીન સેવન સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. જો સાધારણ હોમમેઇડ કે બ્રુઅડ કોફીની વાત કરીએ તો આ માત્રા લગભગ ૩ થી ૪ કપ જેટલી થાય છે. પરંતુ માત્ર કપ ગણીને કૅફીનનું પ્રમાણ નક્કી કરવું યોગ્ય નથી, કારણ કે કેફેમાં મળતી મોટી સાઈઝની એક કોફીમાં ઘરે બનાવેલી નાની કોફી કરતાં બમણું કૅફીન હોઈ શકે છે.

વિવિધ પ્રકારની કોફીમાં કૅફીનનું પ્રમાણ

તમે કઈ કોફી પી રહ્યા છો તેના આધારે કૅફીનની અંદાજિત માત્રા નીચે મુજબ હોય છે:

• બ્રુઅડ કોફી (૨૪૦ મિલી): લગભગ ૮૦ થી ૧૨૦ મિલિગ્રામ કૅફીન

• એસ્પ્રેસો (૩૦ મિલી): લગભગ ૬૦ થી ૭૫ મિલિગ્રામ કૅફીન

• ઇન્સ્ટન્ટ કોફી (૨૪૦ મિલી): લગભગ ૫૦ થી ૯૦ મિલિગ્રામ કૅફીન

• સ્પેશિયાલિટી/કેફે કોફી: જો એસ્પ્રેસોના અનેક શોટ્સ ઉમેરેલા હોય તો તેમાં કૅફીનનું પ્રમાણ ખૂબ જ વધારે હોઈ શકે છે.

તેથી, માત્ર કપ ગણવાને બદલે આખા દિવસ દરમિયાન શરીરમાં જતા કૅફીનની એકંદર માત્રા પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

શું વધુ કોફી પીવાથી વધુ ફાયદો થાય છે?

ઘણા લોકો એવું માને છે કે વધુ કોફી પીવાથી મગજ વધુ સક્રિય રહેશે, પરંતુ આ માન્યતા ખોટી છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે મર્યાદિત માત્રામાં જ કોફી પીવી સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે. ક્ષમતા કરતાં વધુ કોફી પીવાથી કોઈ વધારાનો લાભ મળતો નથી, પરંતુ તેનાથી શરીરમાં તકલીફો ઊભી થઈ શકે છે.

આ ઉપરાંત, કોફીની ન્યુટ્રિશનલ ક્વોલિટી પણ મહત્વની છે. જો તમે કોફીમાં વધુ પડતી ખાંડ, ફ્લેવર્ડ સિરપ, વ્હિપ્ડ ક્રીમ કે સ્વીટનર ઉમેરો છો, તો તેમાં કેલરી અને શુગરનું પ્રમાણ ખૂબ વધી જાય છે. બ્લેક કોફી કે ઓછી ખાંડ વાળી કોફીની સરખામણીમાં વધુ ક્રીમ-ખાંડ વાળી સ્પેશિયાલિટી કોફી પોષણની દ્રષ્ટિએ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

વધુ પડતી કોફી પીવાના નુકસાન

જો તમે તમારી ક્ષમતા કરતાં વધારે કે મોડી સાંજે કોફીનું સેવન કરો છો, તો નીચે મુજબની શારીરિક સમસ્યાઓ થઈ શકે છે:

૧. ગભરાટ અને બેચેની: અતિશય કૅફીન લેવાથી કેટલાક લોકોને અસ્વસ્થતા, હાથમાં ધ્રુજારી, ચિંતા કે ચિડચિડાપણું અનુભવાય છે.

૨. અનિદ્રાની સમસ્યા: કૅફીનની અસર શરીરમાં કલાકો સુધી રહે છે. બપોર પછી કે મોડી સાંજે કોફી પીવાથી રાત્રે ઊંઘ આવવામાં તકલીફ પડે છે, જેનાથી ઊંઘની ગુણવત્તા બગડે છે.

૩. હૃદયના ધબકારા વધવા: વધારે માત્રામાં કૅફીન લેવાથી હૃદયના ધબકારા ક્ષણિક રીતે વધી શકે છે, જેથી છાતીમાં ધડકન કે ગભરાટ જેવું અનુભવાય છે.