Hypertension: શું હાયપરટેન્શનમાં વજન ઉપાડી શકાય? જાણો સાઇલન્ટ કિલર બીપી અને ફિટનેસ વચ્ચેનું જોડાણ
હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) એક એવી ગંભીર સ્થિતિ છે, જે ઘણીવાર શરીરમાં કોઈ પણ દેખીતા લક્ષણો વગર નુકસાન પહોંચાડતી રહે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, વ્યક્તિને ત્યાં સુધી ખ્યાલ નથી આવતો કે તેનું બ્લડ પ્રેશર વધી ગયું છે, જ્યાં સુધી કોઈ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા સામે ન આવે. આ જ કારણ છે કે તબીબી જગતમાં તેને “સાઇલન્ટ કિલર” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) ના ડેટા મુજબ, વિશ્વભરમાં લગભગ 1.28 અબજ પુખ્ત વયના લોકો હાયપરટેન્શનથી પીડાય છે, અને આશ્ચર્યની વાત એ છે કે તેમાંથી અડધા લોકોને પોતાની બીમારી વિશે ખબર જ નથી. દર વર્ષે અંદાજે 1 કરોડ લોકોના મૃત્યુ પાછળ હાઈ બ્લડ પ્રેશર એક મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.
શું બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓએ કસરત ન કરવી જોઈએ?
સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી ગેરસમજ હોય છે કે જો બ્લડ પ્રેશર હાઈ હોય, તો કસરત કરવી જોખમી છે. જોકે, નિષ્ણાતો આનાથી તદ્દન વિપરીત અભિપ્રાય ધરાવે છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ હૃદયને મજબૂત બનાવે છે અને બ્લડ પ્રેશરને કુદરતી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ, બધી જ કસરતો દરેક માટે સુરક્ષિત હોતી નથી. કેટલીક હાઈ-ઈન્ટેન્સિટી કસરતો બ્લડ પ્રેશરને અચાનક વધારી શકે છે, જે અનિયંત્રિત હાયપરટેન્શન ધરાવતા લોકો માટે જોખમી બની શકે છે.
વેઈટ લિફ્ટિંગ અને અનિયંત્રિત બીપી: શું સાવચેતી રાખવી?
જે લોકોનું બ્લડ પ્રેશર સતત વધ-ઘટ થતું રહે છે અથવા જેમને પહેલાથી હૃદયની બીમારી છે, તેમણે ભારે વજન ઉપાડતા પહેલા વિચારવું જોઈએ. નિષ્ણાતોના મતે, પોતાની ક્ષમતાના 75% થી વધુ વજન ઉપાડવાથી શરીર અને હૃદય પર અચાનક દબાણ આવે છે.
જોખમી કસરતો: ભારે ડેડલિફ્ટ, હેવી સ્ક્વોટ્સ અથવા હાઈ-ઈન્ટેન્સિટી બેન્ચ પ્રેસ કરવાથી ચક્કર આવવા, છાતીમાં દબાણ અનુભવવું અથવા હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધી શકે છે.
શ્વાસ લેવાની રીત: ઘણા લોકો વજન ઉપાડતી વખતે શ્વાસ રોકી રાખે છે (જેને વલસાલ્વા મેન્યુવર કહેવાય છે), આનાથી બ્લડ પ્રેશર ખતરનાક સ્તરે પહોંચી શકે છે.
HIIT અને અન્ય હાઈ-ઈન્ટેન્સિટી ટ્રેનિંગના જોખમો
હાઈ ઇન્ટેન્સિટી ઇન્ટરવલ ટ્રેનિંગ (HIIT) આજકાલ ખૂબ લોકપ્રિય છે, પરંતુ તે હાયપરટેન્શનના દર્દીઓ માટે હંમેશા સુરક્ષિત નથી. HIIT માં ટૂંકા ગાળામાં શરીરને ખૂબ જ મહેનત કરાવવામાં આવે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર ઝડપથી ઉપર-નીચે થાય છે.
જો તમે ફિટનેસની શરૂઆત કરી રહ્યા હોવ અથવા માનસિક તણાવમાં હોવ, તો લાંબી અંતરની ઝડપી દોડ, સ્પ્રિન્ટિંગ કે ક્રોસફિટ જેવી પ્રવૃત્તિઓ ટાળવી જોઈએ.
કઈ કસરતો ટાળવી અને કઈ અપનાવવી?
સતત જોર લગાવીને કરવામાં આવતા પુશ-અપ્સ, પ્લેન્ક કે દોરડા કૂદવા જેવી એક્ટિવિટી પણ જો યોગ્ય ટેકનિક વગર કરવામાં આવે તો બ્લડ પ્રેશર વધારી શકે છે. હાયપરટેન્શનના દર્દીઓ માટે ‘મોડરેટ એરોબિક એક્સરસાઇઝ’ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
સુરક્ષિત અને ફાયદાકારક વિકલ્પો:
ઝડપી ચાલવું (Brisk Walking): દરરોજ 30 મિનિટ ચાલવું એ બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવાનો સૌથી સરળ ઉપાય છે.
સાયકલિંગ અને સ્વિમિંગ: આ કસરતો હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ છે અને તેનાથી સાંધા પર પણ દબાણ આવતું નથી.
યોગ અને સ્ટ્રેચિંગ: પ્રાણાયામ અને હળવા આસનો બ્લડ વેસલ્સને આરામ આપે છે અને તણાવ ઘટાડે છે.
વર્મ-અપ અને કૂલ-ડાઉન: કોઈ પણ કસરત શરૂ કરતા પહેલા શરીરને તૈયાર કરવું અને અંતમાં શરીરને ઠંડું પાડવું (સ્ટ્રેચિંગ દ્વારા) અત્યંત જરૂરી છે.
ખાસ સૂચના: જો તમે હાઈ બ્લડ પ્રેશર માટે દવા લેતા હોવ અથવા તમારી ઉંમર 45 થી વધુ હોય, તો નવો ફિટનેસ રૂટિન શરૂ કરતા પહેલા તમારા ડોક્ટરની સલાહ અચૂક લો. વધુ પડતી ગરમીમાં વર્કઆઉટ કરવાનું ટાળો અને પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવો.
