Health Care: શું ગરમી તમારા બ્લડ પ્રેશર સાથે રમત રમી રહી છે? જાણો નિષ્ણાતોનો મત.
હાલમાં દેશના અનેક વિસ્તારોમાં તાપમાનનો પારો સતત વધી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે લોકો ગરમીને માત્ર પરસેવો, થાક અને ડિહાઈડ્રેશન સાથે જોડે છે, પરંતુ સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના મતે ભીષણ ગરમી તમારા બ્લડ પ્રેશર (BP) પર સીધી અને ગંભીર અસર કરી શકે છે. જ્યારે બહારનું તાપમાન વધે છે, ત્યારે શરીરને પોતાનું આંતરિક તાપમાન જાળવી રાખવા માટે સામાન્ય કરતા વધુ મહેનત કરવી પડે છે. આ જ જૈવિક ફેરફારો બ્લડ પ્રેશરમાં ઉતાર-ચઢાવ લાવે છે, જે ક્યારેક જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે.
ગરમી બ્લડ પ્રેશરને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે?
નિષ્ણાતોના મતે, ગરમીમાં બ્લડ પ્રેશર વધવા અને ઘટવા પાછળ મુખ્યત્વે ચાર કારણો જવાબદાર હોય છે:
૧. ડિહાઈડ્રેશન (શરીરમાં પાણીની અછત): અતિશય ગરમીમાં પરસેવા દ્વારા શરીરનું ઘણું પાણી અને ક્ષાર બહાર નીકળી જાય છે. જ્યારે શરીરમાં પ્રવાહીનું પ્રમાણ ઘટે છે, ત્યારે લોહીનું કુલ કદ (Blood Volume) પણ ઘટે છે. લોહી ઓછું થવાને કારણે ધમનીઓ પર દબાણ ઘટે છે અને બ્લડ પ્રેશર ‘લો’ થઈ જાય છે. આ સ્થિતિમાં વ્યક્તિને ચક્કર આવવા અથવા અંધારા આવવા જેવી સમસ્યા થાય છે.
૨. વેસોડિલેશન (રક્તવાહિનીઓનું ફૂલવું): શરીર ગરમી બહાર કાઢવા માટે ત્વચાની નજીકની રક્તવાહિનીઓને ફેલાવે છે (Vasodilation). આ પ્રક્રિયા ગરમીને બહાર કાઢવામાં મદદરૂપ છે, પરંતુ તેનાથી રક્તવાહિનીઓમાં અવરોધ ઘટે છે અને બીપી નીચે જાય છે. જે લોકો પહેલાથી જ હાઈ બીપીની દવા લેતા હોય, તેમના માટે આ સ્થિતિ વધુ જોખમી બને છે.
૩. હૃદય પર વધારાનું દબાણ: જ્યારે બ્લડ પ્રેશર લો થાય છે, ત્યારે મહત્વપૂર્ણ અંગો સુધી લોહી પહોંચાડવા માટે હૃદયને વધુ ઝડપથી ધબકવું પડે છે. આનાથી હાર્ટ રેટ વધી જાય છે. જો કોઈને પહેલાથી હૃદયની બીમારી હોય, તો ગરમીમાં વધારાનો આ તણાવ હાર્ટ એટેક કે સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારી શકે છે.
૪. સ્ટ્રેસ રિસ્પોન્સ અને હાઈ બીપી: કેટલાક કિસ્સાઓમાં, અસહ્ય ગરમી શરીર માટે ‘સ્ટ્રેસ’ (તણાવ) સમાન છે. આનાથી શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ વધે છે, જે અસ્થાયી રૂપે બ્લડ પ્રેશરને હાઈ કરી શકે છે. આમ, ગરમીમાં બીપી ‘લો’ અને ‘હાઈ’ બંને થવાની સંભાવના રહેલી છે.
આ લક્ષણોને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરો
લો બ્લડ પ્રેશરના લક્ષણો: અચાનક ચક્કર આવવા, નબળાઈ લાગવી, ઠંડો પરસેવો થવો, જોવામાં તકલીફ થવી અથવા બેભાન થઈ જવું.
હાઈ બ્લડ પ્રેશરના લક્ષણો: શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો કે જકડન, અતિશય થાક, માથાનો દુખાવો અથવા દ્રષ્ટિ ધૂંધળી થવી.
ગરમીમાં બ્લડ પ્રેશર જાળવવાના ઉપાયો
૧. પૂરતું પાણી પીવો: તરસ ન લાગે તો પણ દિવસ દરમિયાન પાણી, લીંબુ શરબત, નાળિયેર પાણી કે છાશ લેતા રહો.
૨. તડકાથી બચો: બપોરે ૧૨ થી ૪ વાગ્યા દરમિયાન બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો નીકળવું પડે તો માથું ઢાંકીને રાખો.
૩. દવાની તપાસ: જો તમે બીપીના દર્દી હોવ, તો ગરમીમાં ડોક્ટરની સલાહ લીધા વગર દવામાં ફેરફાર ન કરો.
૪. હળવો ખોરાક: વધુ પડતું મીઠું, કેફીન (ચા-કોફી) અને તેલયુક્ત ખોરાક ટાળો, કારણ કે તે શરીરને જલ્દી ડિહાઈડ્રેટ કરે છે.
