Gold: ૭ લાખ કરોડનું સોનું અને રૂપિયાનું ધોવાણ: પીએમ મોદીની અપીલ પાછળનું અસલી આર્થિક કારણ
તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશવાસીઓને એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદવા માટે કરેલી અપીલ પાછળ મજબૂત આર્થિક કારણો જવાબદાર છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે ભારત પોતાનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) સુરક્ષિત રાખવા માંગે છે. ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા સોનાના ગ્રાહકોમાંનું એક છે, પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૬માં આ આયાતના આંકડામાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
cnbctv18 ના અહેવાલો મુજબ, સામાન્ય રીતે ભારતમાં દર વર્ષે ૭૦૦ થી ૮૦૦ ટન સોનાનો વપરાશ થાય છે. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૬માં જાન્યુઆરીમાં ૧૦૦ ટન સોનાની માંગ હતી, જે ફેબ્રુઆરીમાં ઘટીને ૬૫-૬૬ ટન અને માર્ચમાં ૨૦-૨૨ ટન રહી ગઈ હતી. એપ્રિલ ૨૦૨૬માં તો સોનાની આયાત ઘટીને માત્ર ૧૫ ટન પર આવી ગઈ છે, જે છેલ્લા ઘણા વર્ષોની માસિક આયાતમાં સૌથી મોટો ઘટાડો છે.
ડોલરનું ગણિત અને રૂપિયાની નબળાઈ
ભારત તેની સોનાની જરૂરિયાતનું આશરે ૯૦ ટકા સોનું વિદેશથી મંગાવે છે.
ચૂકવણું: ભારત દર વર્ષે અંદાજે ૭ લાખ કરોડ રૂપિયાનું સોનું ખરીદે છે, જેનું પેમેન્ટ ડોલરમાં કરવું પડે છે.
ડોલરની માંગ: જેટલી વધારે સોનાની ખરીદી થાય, તેટલી ડોલરની માંગ વધે છે. પરિણામે ડોલર મોંઘો થાય છે અને રૂપિયો નબળો પડે છે.
રૂપિયાનું મૂલ્ય: હાલમાં ડોલરનો ભાવ ૯૫ રૂપિયાને પાર કરી ગયો છે. રૂપિયો જેટલો તૂટે છે, તેટલું જ કાચું તેલ અને સોનું મોંઘું બને છે.
ક્યારે હોય છે સોનાની સૌથી વધુ માંગ?
ભારતમાં સોનાની માંગ મુખ્યત્વે ત્રણ કારણોસર વધે છે:
લગ્નસરાની સીઝન: ભારતીય લગ્નોમાં ઘરેણાંની ભારે ખરીદીને કારણે આયાતમાં ઉછાળો આવે છે.
તહેવારો: દિવાળી અને અક્ષય તૃતીયા જેવા તહેવારોમાં સોનું ખરીદવું શુકનવંતું માનવામાં આવે છે.
રોકાણ: ઘણા લોકો સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોનાના સિક્કા કે બાર (Bar) ખરીદે છે.
જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે ૨૦૨૬માં માંગ ઘટવા પાછળ માત્ર પીએમની અપીલ જ નહીં, પરંતુ સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ, બેંકોની મંજૂરીમાં વિલંબ અને કસ્ટમ ક્લિયરન્સ જેવી ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓ પણ જવાબદાર છે.
જૂના રેકોર્ડ્સ પર એક નજર
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC) ના ડેટા મુજબ:
વર્ષ ૨૦૨૪: ભારતમાં સોનાની કુલ માંગ ૮૦૨.૮ ટન રહી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૫: સોનાના ભાવ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચતા માંગ ઘટીને ૭૧૦.૯ ટન થઈ હતી. ૨૦૨૬માં આ આંકડો હજુ પણ નીચો રહેવાની શક્યતા છે, જે ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) ઘટાડવામાં મદદરૂપ થશે.
