પનીરના નામે થતી છેતરપિંડી અટકશે: એનાલોગ પનીર સ્વાસ્થ્ય માટે કેમ છે ખતરનાક?
તહેવારોની સીઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ ખાદ્ય સુરક્ષા નિયામક FSSAI (ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા) એ ભેળસેળખોરો અને ગ્રાહકોને ગુમરાહ કરતી કંપનીઓ સામે લાલ આંખ કરી છે. FSSAI દ્વારા એક નવો ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડીને સમગ્ર દેશમાં ‘એનાલોગ પનીર’ (Analogue Paneer) ના ઉત્પાદન અને વેચાણ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.
મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યો અગાઉથી જ પોતાના સ્તરે આના પર રોક લગાવી ચૂક્યા છે, પરંતુ હવે તેને દેશવ્યાપી સ્તરે અમલી બનાવવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે જેથી પનીરના નામે ચાલતી મોટી છેતરપિંડી અટકાવી શકાય.
શું હોય છે આ ‘એનાલોગ પનીર’?
એનાલોગ પનીર એ વાસ્તવમાં કોઈ કુદરતી કે અસલી ડેરી પ્રોડક્ટ નથી, પરંતુ એક પ્રકારનું કૃત્રિમ (નકલી) પનીર છે. અસલી પનીર બનાવવા માટે શુદ્ધ દૂધનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જ્યારે એનાલોગ પનીર બનાવવામાં દૂધના એક પણ ટીંપાનો ઉપયોગ થતો નથી.
આ પનીર બિન-ડેરી સામગ્રી જેવી કે સસ્તા વનસ્પતિ તેલ (Vegetable Fats), હાઇડ્રોજનેટેડ ઓઇલ, સ્ટાર્ચ અને વિવિધ પ્રકારના ઇમલ્સિફાયર્સને મિક્સ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. દેખાવમાં, સ્પર્શમાં અને ટેક્સચરમાં તે અસલી પનીર જેવું જ એકદમ નરમ અને સફેદ દેખાય છે, જેના કારણે સામાન્ય ગ્રાહક માટે અસલી અને નકલી પનીર વચ્ચેનો તફાવત પારખવો અશક્ય બની જાય છે.
FSSAI આના પર કેમ પ્રતિબંધ મૂકવા માંગે છે?
FSSAI ના આ કડક નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે બજારમાં આ સસ્તા કૃત્રિમ ઉત્પાદનને અસલી ડેરી પનીરના નામે ધમધોકાર વેચવામાં આવી રહ્યું છે. મોટાભાગની હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ્સ, ફાસ્ટ ફૂડ આઉટલેટ્સ અને લગ્નપ્રસંગોમાં કેટરર્સ પોતાના ખર્ચમાં બચત કરવા માટે આ એનાલોગ પનીરનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે ગ્રાહકને આ અંગે કોઈ જ જાણકારી હોતી નથી.
નવા નિયમો લાગુ થયા બાદ કોઈ પણ કંપની કે રેસ્ટોરન્ટ બિન-ડેરી પ્રોડક્ટ માટે ‘પનીર’ શબ્દનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા સામે ભારે દંડ અને કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલું જોખમી છે આ પનીર?
એનાલોગ પનીરનો સતત વપરાશ માનવ શરીર માટે અત્યંત હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. તેને બનાવવા માટે વપરાતું સેચ્યુરેટેડ વેજિટેબલ ફેટ અને ટ્રાન્સ ફેટ શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) ના પ્રમાણમાં ઝડપથી વધારો કરે છે.
આ ટ્રાન્સ ફેટ આપણી રક્તવાહિનીઓમાં જામી જાય છે, જેનાથી નાની ઉંમરમાં હૃદયરોગનો હુમલો (Heart Attack), હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને હૃદય સંબંધિત અન્ય ગંભીર બીમારીઓ થવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, તેમાં વપરાતા કેમિકલ્સ અને સ્ટાર્ચ પાચનતંત્ર પર પણ વિપરીત અસર કરે છે.
ગ્રાહકોના અધિકાર અને નવા નિયમો
FSSAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દરેક ઉપભોક્તાને એ જાણવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે કે તેઓ જે ખોરાક ખાઈ રહ્યા છે તેનું મૂળ સ્વરૂપ શું છે.
આ કાયદો સંપૂર્ણપણે લાગુ થયા પછી, જો કોઈ રેસ્ટોરન્ટ કે પેકેજ્ડ ફૂડ બનાવતી કંપની નોન-ડેરી પનીરનો ઉપયોગ કરશે, તો તેમણે તેમના મેનૂ કાર્ડ અને પેકેટના લેબલ પર સ્પષ્ટ અને મોટા અક્ષરોમાં “નોન-ડેરી પ્રોડક્ટ” અથવા “એનાલોગ” લખવું ફરજિયાત બનશે. FSSAI ના આ પગલાથી તહેવારોની સિઝનમાં ગ્રાહકોને શુદ્ધ અને સુરક્ષિત ખાદ્યપદાર્થો મળી રહેશે.
