આયુષ્માન ભારત યોજનામાં કઈ સારવાર મફત અને કઈ નહીં? કાર્ડધારકોએ આ નિયમો જાણવા જરૂરી
દેશમાં મોંઘી સારવારનો ખર્ચ સામાન્ય પરિવારો માટે મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. ખાસ કરીને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારમાં કોઈ ગંભીર બીમારીનું નિદાન થાય ત્યારે સારવારનો ખર્ચ પરિવારની આર્થિક સ્થિતિને હચમચાવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકારની આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PM-JAY) લાખો પરિવારો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે. આ યોજના હેઠળ પાત્ર પરિવારોને દર વર્ષે પાંચ લાખ રૂપિયા સુધીની કેશલેસ સારવારની સુવિધા આપવામાં આવે છે. જોકે, આ યોજનાને લઈને લોકોમાં કેટલીક ગેરસમજ પણ છે.

આયુષ્માન કાર્ડથી દરેક સારવાર મફત નથી મળતી
ઘણા લોકો એવું માને છે કે એકવાર આયુષ્માન કાર્ડ બની જાય પછી સરકારી હોય કે ખાનગી, કોઈપણ હોસ્પિટલમાં દરેક પ્રકારની સારવાર મફતમાં કરાવી શકાય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. યોજનામાં નક્કી કરેલી તબીબી પ્રક્રિયાઓ અને સારવારના પેકેજનો જ લાભ મળે છે. એટલે કે કાર્ડ હોવું પૂરતું નથી, દર્દીની બીમારી, સારવારનો પ્રકાર અને હોસ્પિટલની નોંધણી જેવા નિયમો પણ લાગુ પડે છે. તેથી સારવાર કરાવતા પહેલાં કઈ સુવિધા યોજનામાં સામેલ છે તે જાણવું જરૂરી છે.
સરકારી હોસ્પિટલોમાં સારવારના પેકેજ વધારવાની તૈયારી
આયુષ્માન ભારત યોજનાનો મુખ્ય હેતુ ગંભીર બીમારીઓમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાથી થતા મોટા ખર્ચનો બોજ ઘટાડવાનો છે. તેમાં સેકન્ડરી અને ટર્શિયરી હેલ્થકેર એટલે કે ગંભીર બીમારીઓની સારવાર અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા સંબંધિત સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. નેશનલ હેલ્થ ઓથોરિટી (NHA) સરકારી હોસ્પિટલોમાં આરક્ષિત સારવારના પેકેજની સંખ્યા હાલના 23થી વધારીને 112 કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ ફેરફાર અમલમાં આવે તો કેટલીક સારવાર માટે દર્દીઓના ખાનગી હોસ્પિટલમાં જવાના વિકલ્પો મર્યાદિત થઈ શકે છે.
કઈ સારવારનો ખર્ચ યોજનામાં સામેલ નથી?
આયુષ્માન યોજનામાં અનેક ગંભીર બીમારીઓની સારવારનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં કેન્સર, હૃદયરોગ અને કિડની સંબંધિત સમસ્યાઓની કેટલીક સારવાર પણ સામેલ છે. જોકે સામાન્ય તાવ, શરદી, ઉધરસ જેવી સમસ્યાઓ માટે ડૉક્ટરની ઓપીડી મુલાકાતનો ખર્ચ સામાન્ય રીતે યોજનામાં આવતો નથી. નિયમિત તપાસ અને માત્ર ડૉક્ટરની સલાહ લેવા માટે થતો ખર્ચ પણ સામાન્ય રીતે કવર થતો નથી. કારણ કે આ યોજના મુખ્યત્વે હોસ્પિટલમાં દાખલ થઈને કરાવવાની નિર્ધારિત સારવાર માટે બનાવવામાં આવી છે.

કોસ્મેટિક સર્જરી અને ફર્ટિલિટી ટ્રીટમેન્ટ પણ બહાર
યોજનામાં સુંદરતા વધારવા અથવા ચહેરા અને શરીરની બનાવટ બદલવા માટે કરાવવામાં આવતી કોસ્મેટિક સર્જરીનો ખર્ચ સામાન્ય રીતે મળતો નથી. જોકે અકસ્માત કે બીમારીના કારણે જરૂરી બનેલી રિકન્સ્ટ્રક્ટિવ સર્જરી માટે અલગ નિયમો લાગુ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત સંતાનપ્રાપ્તિ માટે કરાવવામાં આવતી કેટલીક ફર્ટિલિટી ટ્રીટમેન્ટ અને આસિસ્ટેડ રિપ્રોડક્ટિવ ટેક્નોલોજી સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ પણ સામાન્ય કવરેજની બહાર છે. નશાની લત છોડાવવા માટેના ડ્રગ રિહેબિલિટેશન સંબંધિત ઉપચારનો ખર્ચ પણ સામાન્ય રીતે આ યોજના હેઠળ મળતો નથી.
આયુષ્માન કાર્ડ હોવા છતાં હોસ્પિટલ સારવાર નકારે તો શું?
ઘણીવાર દર્દી પાસે આયુષ્માન કાર્ડ હોવા છતાં હોસ્પિટલમાં સારવાર માટે મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. તેનું એક કારણ એ હોઈ શકે છે કે સંબંધિત હોસ્પિટલ યોજનામાં નોંધાયેલી નથી અથવા દર્દીની સારવાર માટે જરૂરી પેકેજ ઉપલબ્ધ નથી. આયુષ્માન યોજનાનો લાભ માત્ર સૂચિબદ્ધ હોસ્પિટલોમાં અને નક્કી કરેલા પેકેજ મુજબ જ મળે છે. જોકે, પાત્ર લાભાર્થીને યોજનામાં આવરી લેવાયેલી સારવાર આપવાની જવાબદારી સૂચિબદ્ધ હોસ્પિટલની હોય છે. તેથી હોસ્પિટલમાં જતાં પહેલાં તેની નોંધણી અને જરૂરી સારવારનું પેકેજ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવી જોઈએ. વધુ માહિતી માટે આયુષ્માન ભારતની સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કરી શકાય છે.
