FSSAI ના આદેશ પર દિલ્હી હાઇકોર્ટનો સ્ટે: ડાબર હની અને ઘી જેવા ઉત્પાદનોનું વેચાણ અટકશે નહીં
દેશની અગ્રણી એફએમસીજી (FMCG) કંપની ડાબર ઇન્ડિયા (Dabur India) ને દિલ્હી હાઇકોર્ટ તરફથી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને મોટી રાહત મળી છે. ખાદ્ય સુરક્ષા નિયામક ‘એફએસએસએઆઈ’ (FSSAI) દ્વારા જારી કરાયેલા એક આદેશ પર દિલ્હી હાઇકોર્ટે હાલ પૂરતો સ્ટે (રોક) લગાવી દીધો છે.
FSSAI એ ડાબરને તેના પેકેજિંગ પર ‘100% શુદ્ધ’, ‘100% પ્રાકૃતિક’ અને ‘100% ઓર્ગેનિક’ જેવા દાવાઓ ધરાવતા ખાદ્ય પદાર્થોનું વેચાણ બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. હાઇકોર્ટના આ વચગાળાના નિર્ણય બાદ ડાબર ઇન્ડિયા હાલ પૂરતી પોતાની આ તમામ પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ પહેલાની જેમ જ ચાલુ રાખી શકશે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ અને FSSAI નું વલણ?
આ વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ ખાદ્ય ઉત્પાદનોના પેકેજિંગ પર કરવામાં આવતા ‘100% શુદ્ધ’ કે ‘100% નેચરલ’ જેવા દાવાઓ સામે સખત વલણ અપનાવ્યું.
FSSAI નું માનવું હતું કે કોઈ પણ પ્રોસેસ્ડ ખાદ્ય પદાર્થ માટે સંપૂર્ણપણે ‘100% શુદ્ધ’ કે ‘100% ઓર્ગેનિક’ હોવાનો દાવો કરવો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત કરવો મુશ્કેલ છે. નિયામક સંસ્થાના મતે, આવા દાવાઓથી ગ્રાહકો ભ્રમિત થઈ શકે છે અને આ બ્રાન્ડિંગ ગ્રાહક સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ કારણોસર FSSAI એ ડાબરને આવા લેબલ ધરાવતી પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ તાત્કાલિક અસરથી અટકાવવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.
ડાબરે કાનૂની માર્ગ કેમ અપનાવ્યો?
FSSAI ના આકરી કાર્યવાહીના જવાબમાં ડાબર ઇન્ડિયાએ દિલ્હી હાઇકોર્ટના દરવાજા ખટખટાવ્યા હતા. કંપનીએ પોતાની અરજીમાં મુખ્યત્વે કાનૂની પ્રક્રિયાના ઉલ્લંઘનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો.
ડાબરની મુખ્ય દલીલો નીચે મુજબ હતી:
કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતનું અનાદર: FSSAI એ આટલો મોટો નિર્ણય લેતા પહેલા કંપનીને કોઈ ‘શો-કોઝ નોટિસ’ (કારણ દર્શાવો નોટિસ) જારી કરી ન હતી.
પક્ષ રજૂ કરવાનો મોકો ન મળ્યો: કંપનીને પોતાનો પક્ષ કે સ્પષ્ટતા રજૂ કરવાની યોગ્ય તક આપ્યા વિના જ એકતરફી આદેશ જારી કરી દેવાયો હતો.
બ્રાન્ડ ઈમેજ અને નુકસાન: ડાબર વર્ષોથી આ જ પેકેજિંગ અને લેબલિંગ સાથે પોતાના પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ કરી રહી છે. અચાનક વેચાણ પર રોક લગાવવાથી કંપનીના વ્યવસાય અને બ્રાન્ડની પ્રતિષ્ઠાને ભારે નુકસાન પહોંચી શકે છે.
દિલ્હી હાઇકોર્ટનું અવલોકન અને આદેશ
કેસની સુનાવણી દરમિયાન દિલ્હી હાઇકોર્ટે સંતુલિત વલણ અપનાવ્યું હતું. અદાલતે નોંધ્યું કે નિયામક સંસ્થા દ્વારા યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના જ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોય તેવું પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ જણાય છે.
હાઇકોર્ટે FSSAI ના આદેશ પર અંતરિમ સ્ટે આપતા સ્પષ્ટ કર્યું કે:
“જ્યાં સુધી આ મામલાની સંપૂર્ણ અને આખરી સુનાવણી પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી કંપનીને રાહત આપવામાં આવે છે. ડાબર પોતાના આ પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ ચાલુ રાખી શકે છે. જોકે, આ કોર્ટનો આખરી નિર્ણય નથી અને કેસની આગામી સુનાવણી દરમિયાન તમામ પાસાઓ પર વિગતવાર વિચારણા કરવામાં આવશે.”
કઈ પ્રોડક્ટ્સ પર અસર પડી રહી હતી?
ડાબરની કેટલીક સૌથી લોકપ્રિય અને રોજિંદા વપરાશની ખાદ્ય સામગ્રીઓ આ વિવાદના ઘેરાવામાં આવી હતી. જેમાં મુખ્યત્વે નીચે મુજબની પ્રોડક્ટ્સ સામેલ છે:
ડાબર હની (મધ): જેના પર ‘100% શુદ્ધ’ નો દાવો કરવામાં આવે છે.
ડાબર દેશી ઘી: પેકેજિંગ પર શુદ્ધતાના દાવા સાથે.
ડાબર કોકોનટ ઓઇલ (નળિયેર તેલ): ખાદ્ય ઉપયોગ માટેના વર્જિન ઓઇલ વેરિઅન્ટ્સ.
અન્ય ઓર્ગેનિક મસાલા અને ખાદ્ય પદાર્થો.
અદાલતના આ વચગાળાના સ્ટેથી ડાબર ઇન્ડિયાને વેપારમાં મોટો આંચકો વાગતા અટકી ગયો છે, જોકે આગામી સુનાવણીમાં FSSAI ના દાવો અને ડાબરની દલીલો પરથી જ આ કેસનો આખરી અંજામ નક્કી થશે.
