Crude Oil Price: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિર્ણયથી ગ્લોબલ માર્કેટમાં ભડકો: અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો આસમાને
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં થોડા સમય માટે જોવા મળેલી નરમાઈ બાદ હવે ફરી એકવાર મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના શાંતિ કરારને રદ કરવાની જાહેરાત બાદ વૈશ્વિક બજારોમાં ભારે હલચલ મચી ગઈ છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવને કારણે ગ્લોબલ ઓઈલ માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. ગુરુવારે કાચા તેલની કિંમતોમાં વધુ ૧ ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો, જ્યારે આ અગાઉના ટ્રેડિંગ સેશનમાં તેમાં ૫ ટકા સુધીનો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.
આજે વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલની કિંમત કેટલી?
વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવ પર નજર કરીએ તો, તાજેતરના વધારા સાથે ઇન્ટરનેશનલ બેન્ચમાર્ક ગણાતું બ્રન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) હાલમાં બેરલ દીઠ ૭૮.૮૦ ડોલરની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. બીજી તરફ, અમેરિકી ક્રૂડ એટલે કે ડબ્લ્યુટીઆઈ ક્રૂડ (WTI Crude) પણ ૧.૦૧ ટકાની તેજી સાથે બેરલ દીઠ ૭૪.૨૬ ડોલરના સ્તરે પહોંચી ગયું છે, જે ધીમે-ધીમે ૮૦ ડોલરની મનોવૈજ્ઞાનિક સપાટી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
ભારતીય બજારની વાત કરીએ તો, ભારતના મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર જુલાઈ ફ્યુચર્સ કોન્ટ્રાક્ટ આશરે ૬.૭૧ ટકાના રેકોર્ડ ઉછાળા સાથે પ્રતિ બેરલ ₹૭,૧૫૫ પર બંધ થયો હતો.
શા માટે કિંમતોમાં અચાનક આટલો મોટો ઉછાળો આવ્યો?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી એકવાર શરૂ થયેલા સૈન્ય સંઘર્ષ અને હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે તેલ પુરવઠો ખોરવાઈ જવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) દ્વારા તેલનો સપ્લાય સંપૂર્ણપણે ઠપ થવાનો મોટો ખતરો ઉભો થયો છે. આ દરિયાઈ માર્ગ વૈશ્વિક ઉર્જા શિપમેન્ટ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે સમગ્ર વિશ્વના કુલ કાચા તેલનો આશરે ૨૦ ટકા હિસ્સો આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી જ દુનિયાના ખૂણે-ખૂણે પહોંચે છે.
તેલની કિંમતોમાં અચાનક થયેલા વધારાનું બીજું મુખ્ય કારણ અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગ દ્વારા ઈરાનને કાનૂની રીતે ક્રૂડ ઓઈલ વેચવા માટે આપવામાં આવેલી છૂટછાટો (Waivers) પાછી ખેંચી લેવાનો નિર્ણય છે. આ નિર્ણયને કારણે ગ્લોબલ માર્કેટમાં કાચા તેલની અછત વર્તાવવાનું જોખમ ઘણું વધી ગયું છે.
હોર્મુઝ માર્ગ પર વહાણોની અવરજવર બંધ: વૈશ્વિક સંકટ
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે બગડતા સંબંધો અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને કારણે હોર્મુઝ દરિયાઈ માર્ગ પર તેલના ટેન્કરો અને એલએનજી (LNG) જહાજોની અવરજવર અટકાવી દેવામાં આવી છે. કોઈપણ મોટી દુર્ઘટના કે સુરક્ષાના જોખમથી બચવા માટે હવે ઘણા જહાજો પોતાના નિર્ધારિત રૂટ બદલીને આફ્રિકાના લાંબા અને ખર્ચાળ ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ (Cape of Good Hope) ના લાંબા માર્ગે વળી રહ્યા છે.
પરિણામ: હોર્મુઝ એવો મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ છે જેના પર સાઉદી અરેબિયા, કુવૈત, ઈરાન અને ઈરાક જેવા અગ્રણી ઓઈલ ઉત્પાદક દેશો સંપૂર્ણપણે નિર્ભર છે. આવી સ્થિતિમાં, આ ટ્રાફિક જામ અથવા માર્ગ બંધ થવાને કારણે આગામી દિવસોમાં સમગ્ર વિશ્વમાં કાચા તેલની ભારે તંગી સર્જાઈ શકે છે, જે મોંઘવારીમાં વધુ વધારો કરશે.
ભારત અને અન્ય ગ્રાહક દેશો પર અસર
ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતના ૮૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો આયાત (Import) કરે છે. તેથી, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં થતો કોઈપણ વધારો સીધી રીતે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને પ્રભાવિત કરે છે. જો ક્રૂડ ઓઈલ લાંબા સમય સુધી ૮૦ ડોલરની ઉપર રહેશે, તો સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધવાની સંભાવના વધી જશે, જે સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર સીધો બોજ નાખશે.
