બેંક ખાતું ન હોય તો પણ મોકલી શકશો પૈસા! RBIએ બદલી રોકડ ટ્રાન્સફરની વ્યવસ્થા, જાણો નવી લિમિટ
જો તમે બીજા શહેરમાં રહેતા પરિવારના સભ્યો, સંબંધીઓ કે કોઈ પરિચિતને રોકડ દ્વારા પૈસા મોકલો છો, તો ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના નવા નિયમો તમારા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. RBIએ દેશની અંદર એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિના બેંક ખાતામાં રોકડ દ્વારા પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાની વ્યવસ્થાને લઈને નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. આ નિયમો 11 નવેમ્બર 2026થી અમલમાં આવી ગયા છે. જોકે, ખાસ વાત એ છે કે RBIએ પૈસા મોકલવાની મર્યાદામાં કોઈ નવો વધારો કર્યો નથી, પરંતુ અગાઉથી અમલમાં રહેલા અલગ-અલગ નિયમોને એક જ જગ્યાએ એકત્રિત કર્યા છે. આથી બેંક બ્રાન્ચ, ATM અને બેંકિંગ એજન્ટ મારફતે પૈસા મોકલવાની મર્યાદા અને સુરક્ષાની શરતો વધુ સ્પષ્ટ થઈ છે.
બેંક બ્રાન્ચમાં જઈને ₹50,000 સુધી રોકડ મોકલી શકશો
RBIના નવા નિર્દેશો અનુસાર, હવે કોઈપણ વ્યક્તિ દેશની કોઈપણ બેંકની શાખામાં જઈને રોકડ જમા કરાવી NEFT મારફતે અન્ય વ્યક્તિના બેંક ખાતામાં એક ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વધુમાં વધુ ₹50,000 મોકલી શકે છે. આ સુવિધાનો લાભ લેવા માટે પૈસા મોકલનાર વ્યક્તિનું તે જ બેંકમાં ખાતું હોવું જરૂરી નથી. એટલે કે તમારું ખાતું બીજી બેંકમાં હોય તો પણ તમે કોઈ અન્ય બેંકની શાખામાં જઈને રોકડ દ્વારા આ ટ્રાન્ઝેક્શન કરી શકો છો. ખાસ કરીને જે લોકો ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ, મોબાઇલ એપ કે ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ કરતા નથી, તેમના માટે આ સુવિધા ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
ATM અને બેંકિંગ એજન્ટ મારફતે કેટલી રકમ મોકલી શકશો?
બેંક બ્રાન્ચ ઉપરાંત ATM અને બિઝનેસ કો-રિસ્પોન્ડન્ટ એટલે કે બેંકિંગ એજન્ટ મારફતે પણ રોકડ ટ્રાન્સફરની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. જોકે, આ બંને માધ્યમો માટે RBIએ અલગ મર્યાદા નક્કી કરી છે. જો તમે ATM અથવા બેંકિંગ એજન્ટ દ્વારા કોઈ વ્યક્તિના બેંક ખાતામાં રોકડ જમા કરાવીને પૈસા મોકલો છો, તો એક ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વધુમાં વધુ ₹5,000 ટ્રાન્સફર કરી શકશો. જ્યારે એક વ્યક્તિ માટે આ પ્રકારના ટ્રાન્સફરની માસિક મર્યાદા ₹25,000 રાખવામાં આવી છે. એટલે કે એક મહિનામાં અનેક વખત પૈસા મોકલ્યા હોવા છતાં કુલ રકમ નક્કી કરેલી મર્યાદાથી વધુ ન હોવી જોઈએ.
બેંક ખાતું ન ધરાવતા લોકોને પણ મળશે રોકડ
RBIના નવા નિયમોમાં એવા લોકો માટે પણ ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જેમની પાસે બેંક ખાતું નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ બેંક ખાતું ન ધરાવતા લાભાર્થીને રોકડ દ્વારા પૈસા મોકલવા માગે છે, તો એક ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વધુમાં વધુ ₹10,000 આપી શકાશે. જોકે, આ વ્યવસ્થા હેઠળ એક મહિનામાં કુલ ₹25,000 સુધીની રકમ મોકલી શકાશે. આ નિયમથી ખાસ કરીને બીજા રાજ્યોમાં કામ કરતા મજૂરો, સ્થળાંતરિત કામદારો અને અસંગઠિત ક્ષેત્રના કર્મચારીઓને મદદ મળી શકે છે. તેઓ પોતાના પરિવારજનો સુધી પૈસા પહોંચાડી શકશે અને લાભાર્થીને રકમ મેળવવા માટે બેંક ખાતું હોવું ફરજિયાત રહેશે નહીં. આ રીતે બેંકિંગ સેવાઓનો વ્યાપ વધારવામાં મદદ મળશે.
પૈસા મોકલતા પહેલાં કરાવવું પડશે KYC અને વેરિફિકેશન
રોકડ દ્વારા થતા ટ્રાન્ઝેક્શનમાં છેતરપિંડી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અટકાવવા માટે RBIએ સુરક્ષાનાં પગલાં પણ નક્કી કર્યા છે. આ નિયમો મુજબ, રોકડ આપીને બેંક ખાતામાં પૈસા મોકલવા ઇચ્છતા ગ્રાહકનું મોબાઇલ નંબર અને ઓળખના દસ્તાવેજોના આધારે રજિસ્ટ્રેશન કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે Additional Factor of Authentication એટલે કે વધારાની સુરક્ષા ચકાસણી ફરજિયાત રહેશે. આ પ્રક્રિયાનો હેતુ પૈસા મોકલનાર વ્યક્તિની ઓળખની પુષ્ટિ કરવાનો અને ટ્રાન્ઝેક્શનને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. તેથી રોકડ ટ્રાન્સફર કરતી વખતે ગ્રાહકોએ પોતાની સાચી વિગતો અને માન્ય ઓળખ દસ્તાવેજો આપવાના રહેશે.
NEFT અને IMPS મેસેજમાં પણ આપવી પડશે ટ્રાન્ઝેક્શનની માહિતી
RBIએ બેંકોને વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સૂચના આપી છે. હવે રોકડ દ્વારા કરવામાં આવતા NEFT અથવા IMPS ટ્રાન્ઝેક્શન સાથે પૈસા મોકલનાર વ્યક્તિની જરૂરી માહિતી પણ સામેલ કરવી પડશે. આ ઉપરાંત આવા ટ્રાન્ઝેક્શનને અન્ય સામાન્ય બેંક ટ્રાન્સફરથી અલગ ઓળખી શકાય તે માટે વિશેષ ઓળખ સંકેત આપવાનો રહેશે. આનાથી કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન રોકડ દ્વારા થયું છે કે અન્ય માધ્યમથી, તેની ઓળખ કરવી સરળ બનશે. આમ, RBIના નવા નિયમોનો મુખ્ય હેતુ રોકડ દ્વારા મની ટ્રાન્સફરની વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક, સુરક્ષિત અને સરળ બનાવવાનો છે. જોકે, પૈસા મોકલતાં પહેલાં ગ્રાહકોએ પોતાના ટ્રાન્સફર માધ્યમની મર્યાદા અને જરૂરી ચકાસણીની પ્રક્રિયા જાણી લેવી જોઈએ.
