Crude Oil Price: વૈશ્વિક બજારમાં કાચું તેલ મોંઘું થયું: શું દેશમાં વધશે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ?
વૈશ્વિક બજારમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં જોવા મળી રહેલો ઘટાડો હવે અટકી ગયો છે. આજે ૮ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ૩% નો ભારે ઉછાળો નોંધાયો છે. આ તેજીના કારણે વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) પ્રતિ બેરલ ૭૬ ડૉલરને પાર પહોંચી ગયું છે. તેવી જ રીતે, ડબલ્યુટીઆઈ ક્રૂડ (WTI Crude) પણ આશરે ૨.૮% ની તેજી સાથે પ્રતિ બેરલ ૭૨ ડૉલરની ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. મિડલ ઈસ્ટમાં અચાનક વધેલા ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે તેલના ભાવમાં આ ભડકો થયો છે.
કાચા તેલમાં અચાનક તેજી કેમ આવી? અમેરિકાની મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી
આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા હુમલાના જવાબમાં અમેરિકાએ મંગળવારે ઈરાન વિરુદ્ધ મોટી લશ્કરી કાર્યવાહી કરી છે. અમેરિકાએ ઈરાનના ૮૦ થી વધુ સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર ઉપરાઉપરી બોમ્બમારો કર્યો હતો. આ સૈન્ય ઓપરેશન દરમિયાન અમેરિકી સેનાએ ઈરાનનું એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, કોસ્ટલ રડાર નેટવર્ક અને એન્ટી-શિપ ક્રૂઝ મિસાGroup લોન્ચ પેડ્સ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધા છે. આ ઉપરાંત, ઈરાનની રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) ની ૬૦ થી વધુ સૈન્ય બોટો પણ તોડી પાડવામાં આવી છે.
સરકારે આ આકરો નિર્ણય ત્યારે લીધો જ્યારે તાજેતરમાં હોર્મુઝ થઈને પસાર થઈ રહેલા ત્રણ કોમર્શિયલ ઓઇલ ટેન્કરો પર ડ્રોન અને મિસાGroup હુમલા થયા હતા. આ જહાજોમાં કતારનો ધ્વજ ધરાવતું ‘અલ રેકય્યાત’ ટેન્કર પણ સામેલ હતું. જોકે ઈરાને સત્તાવાર રીતે આ હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી નથી, પરંતુ અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓ આ પાછળ ઈરાનનો જ હાથ હોવાનું જણાવી રહી છે. અમેરિકાના આ પ્રહાર બાદ હવે ઈરાને પણ વળતો અને આકરો જવાબ આપવાની ધમકી આપી છે, જેના કારણે પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ઈરાનના પડોશી દેશો જેવા કે કુવૈત અને બહેરીને પણ પોતાની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને હાઈ એલર્ટ પર મૂકી દીધી છે.
અમેરિકાનો બીજો મોટો આર્થિક ઝટકો: ઈરાનનું ઓઇલ લાયસન્સ રદ
સૈન્ય હુમલાની સાથે જ અમેરિકાએ ઈરાન પર આર્થિક સકંજો પણ મજબૂત કર્યો છે. અમેરિકાએ ઈરાનને વૈશ્વિક સ્તરે તેલ વેચવા માટે આપેલી વિશેષ છૂટ (Sanctions Waiver) તાત્કાલિક અસરથી રદ કરી દીધી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, જૂન મહિનામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક વચગાળાની સમજૂતી થઈ હતી, જેના હેઠળ ઈરાનને ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધી (૬૦ દિવસ માટે) વિશ્વભરમાં કાયદેસર રીતે પોતાનું તેલ વેચવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. પરંતુ હવે અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે નવો આદેશ જાહેર કરીને આ રાહત સંપૂર્ણપણે પાછી ખેંચી લીધી છે.
ભારત પર આ વૈશ્વિક કટોકટીની શું અસર થશે?
ભારત માટે આ સમાચાર ખૂબ જ ચિંતાજનક છે. ભારત સરકાર અને ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને આશા હતી કે ઈરાનનું તેલ વૈશ્વિક બજારમાં આવવાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટશે, જેનાથી દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ સસ્તું કરવામાં મદદ મળશે. પરંતુ હવે આ આશા પર પાણી ફરી વળ્યું છે.
ભાવ ૮૫ ડૉલર સુધી પહોંચવાની આશંકા: બજારના નિષ્ણાતોના મતે, જો આગામી ૪૮ કલાકમાં બંને દેશો વચ્ચે મામલો શાંત નહીં થાય, તો ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત પ્રતિ બેરલ ૮૦ થી ૮૫ ડૉલર સુધી પહોંચી શકે છે.
આયાત મોંઘી થશે: ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫% કરતાં વધુ કાચું તેલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ મોંઘું થવાના કારણે ભારતનું ઈમ્પોર્ટ બિલ (આયાત ખર્ચ) નોંધપાત્ર રીતે વધી જશે.
વિદેશી હૂંડિયામણ પર દબાણ: તેલની ખરીદી પાછળ દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડોળ (Foreign Exchange Reserves) ઝડપથી ખર્ચાઈ જશે, જે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે નુકસાનકારક છે.
મોંઘવારીનો માર: જો આ આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ લાંબો સમય ચાલશે, તો આગામી દિવસોમાં ભારતીય બજારમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રાંધણ ગેસના ભાવો વધારવાની ફરજ પડી શકે છે, જે સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર સીધો બોજ નાખશે.
