Child Safety At Home: બાળક ઘૂંટણભેર ચાલવાનું શરૂ કરે તે પહેલાં ઘરમાં કરી લો આ ૫ ફેરફારો, અકસ્માતોથી બચશે માસૂમ જીવ
ઘરમાં નાનું બાળક (નવજાત શિશુ) આવતાં જ માતા-પિતાના જીવનમાં ખુશીઓનો માહોલ છવાઈ જાય છે, પરંતુ તેની સાથે જ તેમની જવાબદારીઓમાં પણ અચાનક મોટો વધારો થાય છે. બાળકો સ્વભાવથી અત્યંત ચંચળ અને જિજ્ઞાસુ હોય છે. તેઓ આસપાસની દરેક વસ્તુને અડીને, પકડીને કે મોઢામાં નાખીને સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ તેમની શીખવાની કુદરતી પ્રક્રિયાનો એક મહત્વનો ભાગ છે. પરંતુ ઘણીવાર ઘરમાં રાખેલી સામાન્ય વસ્તુઓ પણ માસૂમ બાળકો માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. બાળરોગ નિષ્ણાતો (Pediatricians) ના મતે, યોગ્ય સમયે ઘરનું ‘બેબી પ્રૂફિંગ’ (Baby Proofing) કરવું બાળકને સુરક્ષિત રાખવા માટે અત્યંત અનિવાર્ય છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ‘બેબી પ્રૂફિંગ’ એટલે ઘરની અંદરના વાતાવરણને એવી રીતે સુરક્ષિત અને વ્યવસ્થિત કરવું જેથી બાળક કોઈપણ ઈજા, અકસ્માત કે ભય વિના મુક્તપણે રમી શકે અને નવી વસ્તુઓ શીખી શકે. એક્સપર્ટ્સ સલાહ આપે છે કે ઘરમાં બાળકનો જન્મ થાય તે પહેલાંથી જ આ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દેવી જોઈએ. કારણ કે શરૂઆતના દિવસોમાં માતા-પિતાએ રાત્રિના અંધારામાં બાળકને ખોળામાં લઈને ચાલવું પડે છે, એવા સમયે જો ઘરમાં વાયરો ફેલાયેલા હોય, લપસણી જમીન હોય કે ધારદાર ફર્નિચર નડતું હોય તો મોટો અકસ્માત સર્જાઈ શકે છે.
શરૂઆતના તબક્કે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
બાળકોના ઉછેર અને સ્વાસ્થ્ય અંગે સચોટ માહિતી આપતી પ્રખ્યાત વેબસાઇટ ‘drgolly’ ના અહેવાલ મુજબ, ઘરમાં રહેલા નીચે મુજબના જોખમો પર સૌથી પહેલાં ધ્યાન આપવું જોઈએ:
ખુલ્લા વાયરો અને ઇલેક્ટ્રિક કોર્ડ્સ: ઘરમાં ટીવી, કમ્પ્યુટર કે ચાર્જરના વાયરો ક્યારેય ખુલ્લા ન રાખવા. બાળક તેને ખેંચી શકે છે અથવા મોઢામાં નાખી શકે છે.
ધારદાર ખૂણા (Sharp Corners): ટેબલ, સોફા કે ટીવી કેબિનેટના તીક્ષ્ણ ખૂણાઓ પર પ્લાસ્ટિક કે રબરના ‘કોર્નર ગાર્ડ’ લગાવવા જોઈએ.
બારી અને પડદાની દોરીઓ: બારીઓ પાસે સુરક્ષા જાળી હોવી જરૂરી છે. વળી, પડદાની લટકતી દોરીઓ (Cords) બાળક માટે ફાંસો બની શકે છે, તેથી કોર્ડલેસ વિન્ડો કવરિંગનો ઉપયોગ કરવો વધુ હિતાવહ છે.
નર્સરી ફર્નિચર: બાળકની ઘોડી (Crib) અને આસપાસનું ફર્નિચર આંતરરાષ્ટ્રીય સેફ્ટી સ્ટાન્ડર્ડ મુજબનું હોવું જોઈએ, જેથી બાળકની આંગળી કે પગ તેમાં ફસાઈ ન જાય.
કઈ ઉંમરે સુરક્ષાની સૌથી વધુ જરૂર પડે છે?
જ્યારે બાળક ૬ થી ૮ મહિનાનું થાય અને ઘૂંટણના બળે ચાલવાનું (Crawl કરવાનું) અથવા ફર્નિચર પકડીને ઊભા રહેવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે ઘરને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાની જરૂર પડે છે. આ સ્ટેજ પર નીચેની બાબતો ખાસ ફોલો કરવી:
૧. ચાઇલ્ડ લોક (Child Lock): કિચન અને રૂમના નીચલા ભાગમાં આવેલા કબાટ અને ડ્રોઅર્સમાં ચાઇલ્ડ લોક લગાવવું ખૂબ જરૂરી છે, જેથી બાળક તેમાં રાખેલી કાચની વસ્તુઓ કે તીક્ષ્ણ સાધનો ન કાઢી શકે.
૨. ઇલેક્ટ્રિક સોકેટ્સ પ્લગ: નીચલા લેવલ પર આવેલા તમામ સ્વિચ બોર્ડના કાણાંને પ્લાસ્ટિક સોકેટ કવરથી પેક કરી દો.
૩. ભારે ફર્નિચરને ફિક્સ કરવું: અલમારી, બુકશેલ્ફ કે ભારે ટીવીને દીવાલ સાથે સ્ક્રૂ વડે બરાબર ફિક્સ (એન્કર) કરી દો, જેથી બાળક તેને ખેંચે તો તે તેની ઉપર ન પડી જાય.
સેફ્ટી ગેટ્સ: અકસ્માત અટકાવવાનો રામબાણ ઈલાજ
ઘરમાં સીડીઓ (Stairs) ની ઉપર અને નીચેના ભાગમાં સેફ્ટી ગેટ (સુરક્ષા દરવાજો) લગાવવો એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉપાય છે. આ સિવાય રસોડું (Kitchen), બાથરૂમ, લોન્ડ્રી એરિયા અને ગેલેરી (Balcony) જેવા વિસ્તારોની એન્ટ્રી પર પણ નાના ગેટ લગાવવા જોઈએ, કારણ કે આ જગ્યાઓ પર ગરમ વસ્તુઓ, એસિડ-ડિટરજન્ટ જેવા કેમિકલ્સ અને લપસણી ટાઇલ્સ હોવાથી અકસ્માતનો ભય સૌથી વધુ રહે છે. પાલતુ પ્રાણીઓ (Pets) ના જમવાના વાસણો અને ફાયરપ્લેસ (હીટર) ને પણ બાળકની પહોંચથી દૂર રાખવા જોઈએ.
તબીબો વધુમાં જણાવે છે કે, દરેક માતા-પિતાએ કટોકટીના સમય માટે CPR (કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસસિટેશન) અને પ્રાથમિક સારવાર (First Aid) ની બેઝિક ટ્રેનિંગ ચોક્કસ લેવી જોઈએ. આ સાથે જ ઘરમાં અને કારમાં એક ઈમરજન્સી ‘ફર્સ્ટ એઇડ કીટ’ હંમેશા તૈયાર રાખવી જોઈએ, જેથી નાની-મોટી ઈજાના સમયે તરત જ સારવાર કરી શકાય.
