ગોવા મતદાર યાદી વિવાદ: ફોર્મ-૮ ફગાવવા બદલ ચૂંટણી પંચને હાઈકોર્ટની ફટકાર, કહ્યું- ‘નાગરિકોને મતદાનથી વંચિત ન રાખી શકાય’
બોમ્બે હાઈકોર્ટની ગોવા બેંચે સ્પેશિયલ ઈન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામો રદ્દ કરવા અને ફોર્મ-૮ ફગાવી દેવા અંગે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) સામે ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. અદાલતે સખત શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું કે નાગરિકો પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ સરળતાથી કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવું એ ચૂંટણી પંચની પ્રાથમિક અને મુખ્ય જવાબદારી છે. જ્યારે ચૂંટણી પંચ મતદારોના વર્તન પર સવાલો ઉઠાવે છે, ત્યારે દેશના નાગરિકોને પણ એ પૂછવાનો પૂરો હક છે કે ૨૪ વર્ષ બાદ અચાનક આ એસઆઈઆર (SIR) પ્રક્રિયા કેમ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
ગોવા બેંચ સમક્ષ રજૂ થયેલો કેસ અને વિવાદ
આ સમગ્ર વિવાદ ગોવાના એક જ પરિવારના છ સભ્યોના નામ મતદાર યાદીમાંથી અચાનક હટાવી દેવામાં આવ્યા બાદ સામે આવ્યો હતો. અરજદાર પરેશ સાલગાંવકર અને તેમના પરિવારજનોએ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરીને જણાવ્યું હતું કે તેઓ સાંતા ક્રૂઝ વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં જ એક નવા મકાનમાં શિફ્ટ થયા હતા.
બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO)ની સૂચના મુજબ તેમણે સરનામું બદલવા માટે ‘ફોર્મ-૮’ ભરીને જમા કરાવ્યું હતું. પરંતુ, ફોર્મની પ્રક્રિયા દરમિયાન અધિકારીઓએ એવું બહાનું બતાવ્યું કે તેમના ઈલેક્ટર ફોટો આઈડેન્ટિટી કાર્ડ (EPIC)નો કોઈ રેકોર્ડ મળતો નથી અને આ ક્ષુલ્લક કારણ આપીને તેમનું ફોર્મ-૮ ફગાવી દેવામાં આવ્યું હતું.
૨૪ વર્ષ બાદ SIR પ્રક્રિયા અંગે હાઈકોર્ટના તીખા સવાલો
જસ્ટિસ વાલ્મીકિ મિનેજિસ અને જસ્ટિસ અમિત એસ. જામસંડેકરની ખંડપીઠ સમક્ષ સરકારી વકીલે દલીલ કરી હતી કે અરજદારોએ એસઆઈઆર પ્રક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં જ પોતાના રહેઠાણના ફેરફાર અંગે સ્થાનિક અધિકારીઓને કેમ જાણ ન કરી?
આ દલીલનો કડક જવાબ આપતા ખંડપીઠે કહ્યું કે, “અરજદાર પણ ભારતનો નાગરિક છે અને તે પંચને પૂછી શકે છે કે ૨૪ વર્ષ પછી જ આ એસઆઈઆર કેમ કરાઈ રહ્યું છે? આ કામગીરી વચગાળાના વર્ષોમાં નિયમિતપણે કેમ ન થઈ, જેથી ડેટાનું નિયંત્રણ સરળ રહી શક્યું હોત?” અદાલતે ઉમેર્યું કે જો મતદાર યાદી સતત અપડેટ થતી રહી હોત તો આવી ગંભીર પરિસ્થિતિ ઊભી જ ન થઈ હોત. પંચ પાસે જન્મ-મરણના સત્તાવાર પ્રમાણપત્રોનો એક્સેસ હોય છે, જેના આધારે મૃતકોના નામ આપોઆપ હટાવી શકાય છે.
ફોર્મ-૮ ફગાવવાને બદલે પેન્ડિંગ રાખવા નિર્દેશ
હાઈકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે કોઈ પણ નાગરિક ૧૮ વર્ષનો થાય એટલે તેને મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવાની પ્રક્રિયા પંચે સક્રિય થઈને કરવી જોઈએ, માત્ર અરજી આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવી યોગ્ય નથી. લોકપ્રતિનિધિત્વ કાયદા અને ચૂંટણી પંચનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય વધુને વધુ પાત્ર નાગરિકો મતદાન કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે નાના-મોટા તાંત્રિક કારણોસર ફોર્મ-૮ રદ્દ કરવાને બદલે તેને પેન્ડિંગ રાખી શકાતું હતું. આખરી મતદાર યાદી તૈયાર થયા બાદ પણ આ અરજીઓ પર પુનર્વિચાર કરી શકાયો હોત. ચૂંટણી પંચે પોતાના મૂળ હેતુને ભૂલવો જોઈએ નહીં. હાઈકોર્ટે આ સંવેદનશીલ કેસની આગળની વધુ સુનાવણી ૫ ઓક્ટોબરના રોજ નક્કી કરી છે.
