RBI: વિદેશમાં રોકાણ કરતી કંપનીઓ સાવધાન! RBI એ સ્ક્રૂટિની વધારી, હવે ટેક્સ હેવન દેશોના રૂટીંગ પર રહેશે બાજ નજર
ભારતીય કોર્પોરેટ જગત (India Inc) ના વૈશ્વિક મંચ પર વધી રહેલા દબદબા અને વિદેશી રોકાણો પર હવે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ પોતાની પકડ મજબૂત કરવાનું શરૂ કર્યું છે. એક અહેવાલ અનુસાર, કેન્દ્રીય બેંકે ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા વિદેશોમાં કરવામાં આવતા આઉટબાઉન્ડ ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (ODI) એટલે કે વિદેશી રોકાણની સ્ક્રૂટિની (ઝીણવટભરી તપાસ અને દેખરેખ) ખૂબ જ તેજ કરી દીધી છે.
આ આકરા પગલાં એવા સમયે લેવામાં આવ્યા છે જ્યારે ભારતીય કંપનીઓ વૈશ્વિક બજારોમાં પગપેસારો કરવા માટે આશરે ૩૪ બિલિયન ડોલરનું જંગી રોકાણ (Global Push) કરી રહી છે. બદલાયેલા સંજોગોમાં આરબીઆઈ હવે આ સમગ્ર ફંડ ફ્લો માટે એક કડક ‘ગેટકીપર’ (પહેરેદાર) ની ભૂમિકામાં આવી ગઈ છે. કેન્દ્રીય બેંકની આ નવી સખ્તાઈ પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
રાઉન્ડ-ટ્રિપિંગ પર પ્રતિબંધ: આરબીઆઈનું મુખ્ય ફોકસ એ વાત પર છે કે ભારતીય નાણાંને વિદેશ મોકલવાના બહાને, શેલ કંપનીઓ દ્વારા તેને ગુપ્ત રીતે ફેરવીને ફરીથી ભારતના જ શેરબજાર કે રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટરમાં રોકવામાં ન આવે.
ટેક્સ હેવન દેશો પર બાજ નજર: જે રોકાણ પ્રસ્તાવોમાં મોરેશિયસ, કેમેન આઇલેન્ડ્સ અથવા બ્રિટિશ વર્જિન આઇલેન્ડ્સ જેવા ટેક્સ હેવન (કરમુક્ત) દેશો દ્વારા રૂટિંગ કરવામાં આવ્યું હોય, તેને આરબીઆઈની કડક કાનૂની તપાસમાંથી પસાર થવું પડી રહ્યું છે.
FEMA નિયમોનું કડક પાલન: ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ (FEMA) ના ધારાધોરણો હેઠળ વિદેશી રોકાણના નિયમોનું ૧૦૦% પાલન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું કેન્દ્રીય બેંકની સર્વોચ્ચ અગ્રતા બની ગયું છે.
તપાસનો નવો દાયરો: હવે કઈ બાબતો પર કંપનીઓએ આપવા પડશે જવાબો?
આરબીઆઈએ તમામ અધિકૃત ડીલર (AD) બેંકોને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યા છે કે તેઓ વિદેશી રોકાણ સંબંધિત અરજીઓની માત્ર કાગળ પર ચકાસણી ન કરે, પરંતુ તેના વાસ્તવિક હેતુની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરે. હવે મુખ્યત્વે આ ત્રણ મોરચે ભારતીય કંપનીઓએ વધુ સ્પષ્ટતા કરવી પડશે:
મલ્ટિ-લેયર્ડ કોર્પોરેટ સ્ટ્રક્ચર
જો કોઈ ભારતીય કંપની વિદેશમાં સીધું રોકાણ કરવાને બદલે એક કરતાં વધુ પેટા-કંપનીઓ (Subsidiaries) અથવા સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ (SPV) નું જટિલ માળખું બનાવીને નાણાં લગાવી રહી હોય, તો તેની સઘન તપાસ કરવામાં આવી રહી છે જેથી નાણાંનો અંતિમ સ્ત્રોત અને ઉપયોગ જાણી શકાય.
બિઝનેસનો વાસ્તવિક અને કાયદેસર હેતુ
કંપનીઓએ સત્તાવાર રીતે સાબિત કરવું પડશે કે વિદેશી રોકાણ તેમના મુખ્ય વ્યવસાય (Core Business) ના વિસ્તરણ માટે જ છે. માત્ર ટેક્સ બચાવવા કે ફંડને અન્ય સુરક્ષિત જગ્યાએ પાર્ક કરવા માટે આ રોકાણ નથી થઈ રહ્યું તે સ્પષ્ટ કરવું પડશે.
પ્રમોટર્સનો નાણાકીય ટ્રેક રેકોર્ડ
રોકાણ કરનારી મૂળ ભારતીય કંપની અને તેના પ્રમોટર્સના નાણાકીય ઇતિહાસની બેંકો દ્વારા ફરીથી ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે, જેથી ભૂતકાળમાં કોઈ લોન ડિફોલ્ટ, બેંકિંગ ફ્રોડ કે મની લોન્ડ્રિંગની આશંકા હોય તો તેને શરૂઆતથી જ અટકાવી શકાય.
ઇન્ડિયા ઇન્ક અને બિઝનેસ ડીલ્સ પર આ નિર્ણયની શું અસર થશે?
આર્થિક ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આરબીઆઈની આ નવી સખ્તાઈની ભારતીય કોર્પોરેટ જગત પર ટૂંકા ગાળાની અને લાંબા ગાળાની એમ બંને પ્રકારની અસરો જોવા મળશે.
આ વ્યાપક સ્ક્રૂટિનીને કારણે આગામી સમયમાં ક્રોસ-બોર્ડર ડીલ્સ (વિદેશી કંપનીઓનું સંપાદન કે મર્જર) પૂર્ણ થવાના સમયમાં (Turnaround Time) નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. કંપનીઓએ હવે કાનૂની મંજૂરીઓ અને કાગળિયાની પ્રક્રિયા માટે અગાઉ કરતાં વધુ સમય અનામત રાખવો પડશે.
જોકે, લાંબા ગાળે આ પગલું ભારતીય અર્થતંત્રની નાણાકીય સ્થિરતા માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થશે. તેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય કંપનીઓની શાખ અને પારદર્શિતા મજબૂત થશે, જેના કારણે તેઓ ભવિષ્યમાં કોઈપણ આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની કે નાણાકીય વિવાદોમાં ફસાતી બચશે. વૈશ્વિક સ્તરે આક્રમક વિસ્તરણની સાથે-સાથે મજબૂત કોર્પોરેટ ગવર્નન્સનું પાલન પણ એટલું જ અનિવાર્ય છે.
