Dementia Early Signs: શું તમે પણ પરિચિતોના ચહેરા ભૂલી જાઓ છો? આ ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે.
આપણે ઘણીવાર એવા અનુભવોમાંથી પસાર થઈએ છીએ જ્યાં આપણે કોઈને જોઈએ છીએ, તેમને ઓળખીએ છીએ કે આપણે તેમને ક્યાંક મળ્યા છીએ, પરંતુ તેમનું નામ યાદ કરી શકતા નથી. શું આવી નાની ભૂલ ચિંતાનો વિષય છે? પ્રથમ દૃષ્ટિએ, આ બંને બાબતો એક સામાન્ય માનવીય ભૂલ જેવી લાગે છે, પરંતુ મનોવિજ્ઞાન અને ન્યુરોસાયન્સ મુજબ, આપણું મગજ આ બંને પ્રક્રિયાઓ માટે સંપૂર્ણપણે અલગ-અલગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે.

મગજની કામ કરવાની પદ્ધતિમાં રહેલો તફાવત
નિષ્ણાતો સમજાવે છે કે, કોઈપણ વ્યક્તિનું નામ યાદ રાખવું અને તેને યોગ્ય સમયે યાદ કરવું એ મગજના ‘ભાષા અને યાદશક્તિ’ (Language and Memory) નેટવર્ક પર આધારિત છે. તેની સામે, ચહેરાને ઓળખવાનું કામ મગજના ‘સ્પેશિયલ વિઝ્યુઅલ રેકગ્નિશન’ (Visual Recognition) નેટવર્ક દ્વારા કરવામાં આવે છે. એપૉક એલ્ડર કેરના સીઈઓ અને ડિમેન્શિયા નિષ્ણાત નેહા સિંહાના જણાવ્યા અનુસાર, “નામ ભૂલવું અને ચહેરો ભૂલવો એ બંને અલગ ન્યુરોલોજીકલ માર્ગો (Brain Pathways) સાથે જોડાયેલા છે. નામ માત્ર એક ‘લેબલ’ છે, જ્યારે ચહેરો એ ઓળખનું કેન્દ્ર છે.”
શું નામ ભૂલી જવું સામાન્ય છે?
જીવનની વ્યસ્તતા, થાક, તણાવ અથવા એકસાથે ઘણા લોકો સાથે મુલાકાત થતી હોય ત્યારે નામ યાદ ન આવવું એ અત્યંત સામાન્ય છે. નામ એ એક શબ્દ છે જેનો કોઈ વ્યક્તિના ચહેરા સાથે સીધો જૈવિક સંબંધ હોતો નથી, તેથી મગજ ઘણીવાર તેને ભૂલી જાય છે. સ્વસ્થ વયસ્કો માટે આવી ઘટનાઓ સામાન્ય છે અને તે કોઈ બીમારીનો સંકેત નથી.

ચહેરો ભૂલવો: એક ગંભીર સંકેત
ચહેરાને ઓળખવાની ક્ષમતા માનવ ઉત્ક્રાંતિનો એક અત્યંત મહત્વનો હિસ્સો છે. હજારો વર્ષોથી મનુષ્યોએ પોતાના પરિવાર, મિત્રો અને જોખમોને ઓળખવા માટે ચહેરાનો જ આધાર લીધો છે. તેથી જ મગજમાં તેના માટે સમર્પિત સ્પેશિયલ નેટવર્ક્સ હોય છે. જો આ નેટવર્કમાં ગડબડ થાય, તો તેને ‘પ્રોસોપેગ્નોસિયા’ (Prosopagnosia) અથવા ‘ફેસ બ્લાઇન્ડનેસ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સંશોધનો દર્શાવે છે કે, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના નજીકના સ્વજનો કે જીવનસાથીને ઓળખવામાં વારંવાર મુશ્કેલી અનુભવે, તો તે અલ્ઝાઈમર અથવા ‘ફ્રન્ટોટેમ્પોરલ ડિમેન્શિયા’ જેવી ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ બીમારીઓના પ્રાથમિક સંકેતો હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, આ લક્ષણને ક્યારેય અવગણવું જોઈએ નહીં.
ક્યારે ડોક્ટરની સલાહ લેવી?
એક સામાન્ય નિયમ યાદ રાખવો જોઈએ: નામ ભૂલી જવું એ ઉંમર અથવા તણાવ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે, પરંતુ પરિચિતોના ચહેરા ભૂલવા એ ચેતવણીની ઘંટડી છે. જો તમારી સ્મૃતિ સંબંધિત સમસ્યાઓ તમારી દૈનિક કામગીરીમાં અવરોધ પેદા કરે, વસ્તુઓ કે વ્યક્તિઓને ઓળખવામાં સતત મુશ્કેલી પડે, તો તાત્કાલિક કોઈ ન્યુરોલોજિસ્ટ કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ. વહેલું નિદાન ઘણીવાર સારવારમાં ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે.
