RBI: ભારતીય અર્થતંત્ર માટે રાહતના સમાચાર: બે અઠવાડિયાના ઘટાડા બાદ ફોરેક્સ રિઝર્વમાં વૃદ્ધિ
ભારતીય અર્થતંત્ર માટે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચિંતાનો વિષય બનેલા વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) બાબતે આખરે સારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા ૫ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ જાહેર કરાયેલા સાપ્તાહિક આંકડા મુજબ, સતત બે અઠવાડિયાના ઘટાડા પછી, ૨૯ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં દેશના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં ૯૩.૮ કરોડ ડોલરનો વધારો નોંધાયો છે. આ વધારા સાથે ભારતનું કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર ૬૮૨.૩૨ અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયું છે. આરબીઆઈ ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ પણ તાજેતરની દ્વિમાસિક મૌદ્રિક નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠકમાં દેશની આ મજબૂત આર્થિક સ્થિતિ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો.
ઘટાડાનું કારણ અને સંઘર્ષ
છેલ્લા બે અઠવાડિયા ભારતીય ફોરેક્સ રિઝર્વ માટે પડકારજનક રહ્યા હતા. ૨૯ મે પહેલાના બે સપ્તાહમાં દેશના ખજાનામાંથી અંદાજે ૧૫.૬૧ અબજ ડોલરની તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો. પ્રથમ સપ્તાહમાં ૮.૦૯ અબજ ડોલર અને બીજા સપ્તાહમાં ૭.૫૧ અબજ ડોલરના ઘટાડા સાથે, તે એક વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે (૬૮૧.૩૮ અબજ ડોલર) આવી ગયું હતું.
આ ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલો તણાવ અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલો વધારો હતો. આ વૈશ્વિક ઘટનાઓને કારણે બજારમાં અમેરિકન ડોલરની માંગમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો હતો, જેનાથી ભારતીય રૂપિયો દબાણ હેઠળ આવી ગયો હતો. રૂપિયાના મૂલ્યને સ્થિર રાખવા અને તેને વધુ પડતી અસ્થિરતાથી બચાવવા માટે આરબીઆઈએ બજારમાં પોતાના રિઝર્વમાંથી ડોલર વેચવા પડ્યા હતા, જેની સીધી અસર વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર જોવા મળી. નોંધનીય છે કે, ૨૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ ૭૨૮.૪૯ અબજ ડોલરની ઐતિહાસિક ટોચ પર હતું.
આર્થિક સુરક્ષાનું સ્તર
દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારની વર્તમાન સ્થિતિ આર્થિક સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ મજબૂત ગણાય છે. હાલના ભંડાર સાથે ભારત લગભગ ૧૧ મહિનાની આયાતની જરૂરિયાતોને આરામથી પહોંચી શકે તેમ છે. વધુમાં, આ રકમ દેશના કુલ વિદેશી દેવાના ૮૯.૧% જેટલી છે, જે એક મોટું આર્થિક સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે.
ફોરેન કરન્સી એસેટ્સમાં ઉછાળો અને ગોલ્ડ રિઝર્વની સ્થિતિ
ફોરેક્સ રિઝર્વના સૌથી મોટા હિસ્સા, ‘ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ’ (FCA) માં આ સપ્તાહમાં ૩.૧૧ અબજ ડોલરનો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે, જે હવે ૫૪૬.૧૫ અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયું છે. બીજી તરફ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં થયેલા ઉતાર-ચઢાવને કારણે ગોલ્ડ રિઝર્વની વેલ્યુ ૨.૧૮ અબજ ડોલર ઘટીને ૧૧૨.૬ અબજ ડોલર રહી છે. જોકે, ફોરેન કરન્સી એસેટ્સમાં થયેલા નોંધપાત્ર વધારાએ સોનાના ભંડારમાં થયેલા ઘટાડાને સરભર કરી દીધો છે, પરિણામે કુલ રિઝર્વમાં ૯૩.૮ કરોડ ડોલરની શુદ્ધ વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે.
