Edible Oil: રસોડાનું આ તેલ તમને ધકેલી રહ્યું છે કેન્સર અને હાર્ટ એટેક તરફ; જાણો અસલી-નકલી તેલ ઓળખવાની સરળ રીતો
આજના સમયમાં દેશભરમાં ખાદ્યપદાર્થોમાં ભેળસેળના કિસ્સાઓ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે. હવે આપણા રસોડામાં રોજ વપરાતા સરસવ (રાઈનું તેલ), રિફાઈન્ડ ઓઈલ અને અન્ય ખાદ્ય તેલો પર પણ ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. વધુ નફો કમાવવાની લાલચમાં કેટલાક અસામાજિક તત્વો અને વેપારીઓ તેલમાં એવા જોખમી કેમિકલ્સ અને સસ્તા તત્વો ભેળવી રહ્યા છે, જે ધીમે-ધીમે માનવ શરીરને અંદરથી ખતમ કરી રહ્યા છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, આ ભેળસેળયુક્ત તેલ લીવર, કિડની, હૃદય અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) ને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડીને માણસને મૃત્યુની નજીક ધકેલી રહ્યું છે.
નકલી અને ભેળસેળયુક્ત તેલ શરીર માટે કેટલું ઘાતક?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, નકલી સરસવનું તેલ બનાવવા માટે ‘બટર યલો ડાઈ’ (Butter Yellow Dye) જેવા અત્યંત ખતરનાક રસાયણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ એક કાર્સિનોજેનિક (કેન્સર પેદા કરતું) તત્વ છે, જે શરીરમાં કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીનું જોખમ અનેક ગણું વધારી દે છે.
આ ઉપરાંત, સરસવના તેલમાં ‘આર્જીમોન’ (સત્યાનાશી) નામના ઝેરી બીજનું તેલ પણ ભેળવવામાં આવે છે. આ બીજ દેખાવમાં બિલકુલ સરસવ જેવા જ હોય છે, જેના કારણે તેને ઓળખવા મુશ્કેલ બને છે. આર્જીમોન મિશ્રિત તેલ ખાવાથી શરીરમાં ‘ડ્રોપ્સી’ (Dropsy) નામની બીમારી થઈ શકે છે. આ રોગમાં શરીરમાં અસાધારણ સોજા આવવા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી અને હૃદય ફેઈલ થવાનું જોખમ રહે છે. ભૂતકાળમાં ભારતમાં આવા ભેળસેળયુક્ત તેલના કારણે અનેક લોકોના મોતના કિસ્સા પણ સામે આવી ચૂક્યા છે.
ખાદ્ય તેલમાં કઈ-કઈ વસ્તુઓની ભેળસેળ થાય છે?
બજારમાં શુદ્ધ તેલના નામે વેચાતા નકલી તેલમાં નીચે મુજબની વસ્તુઓ ભેળવવામાં આવે છે:
સસ્તા તેલની મિલાવટ: મોંઘા તેલમાં પામ ઓઈલ, રાઈસ બ્રાન ઓઈલ અથવા લો-ક્વોલિટીના સસ્તા તેલ ભેળવી દેવાય છે.
સિન્થેટિક રંગ અને એસેન્સ: તેલને અસલી જેવો પીળો રંગ આપવા માટે કેમિકલ કલર અને સરસવ જેવી તીખી સુગંધ લાવવા માટે આર્ટિફિશિયલ એસેન્સ અને આલ્કોહોલ ઉમેરવામાં આવે છે.
બળેલું તેલ: તેલને વારંવાર ગરમ કરવાથી તેમાં ઝેરી તત્વો (Toxins) પેદા થાય છે, જે શરીરમાં ઈન્ફ્લેમેશન (સોજો) અને હાર્ટ એટેકનું કારણ બને છે.
કયા તેલથી વધ્યું છે જોખમ અને કયું તેલ છે શ્રેષ્ઠ?
નિષ્ણાતોના મતે, બજારમાં મળતા કેટલાક તેલનો અતિશય વપરાશ સ્વાસ્થ્ય બગાડી રહ્યો છે. જેમ કે, પામ ઓઈલ માં સેચ્યુરેટેડ ફેટનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોય છે, જે શરીરમાં બેડ કોલેસ્ટ્રોલ વધારે છે. બીજી તરફ, કેનોલા અને સનફ્લાવર ઓઈલને ખૂબ ઊંચા તાપમાને પ્રોસેસ (Refining) કરવામાં આવે છે, જેથી તેના પોષક તત્વો નષ્ટ થઈ જાય છે.
જો કે, સનફ્લાવર કે રિફાઈન્ડ તેલના બદલે મર્યાદિત માત્રામાં શુદ્ધ દેશી ઘી, ઘાણીનું સરસવનું તેલ, સીંગતેલ અથવા એક્સ્ટ્રા વર્જિન ઓલિવ ઓઈલનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે. આ શુદ્ધ તેલોમાં ઓમેગા-૩, વિટામિન-એ અને શરીર માટે જરૂરી ગુડ ફેટ્સ હોય છે જે હૃદય અને પાચનતંત્રને મજબૂત રાખે છે.
ઘર બેઠા આ રીતે કરો અસલી-નકલી તેલની ઓળખ
ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) વિભાગ દ્વારા શુદ્ધ તેલ ઓળખવા માટેની કેટલીક સરળ ઘરેલું પદ્ધતિઓ જણાવવામાં આવી છે:
| તેલનો પ્રકાર | ટેસ્ટ કરવાની રીત | પરિણામ (ભેળસેળની ઓળખ) |
| સરસવ / સીંગતેલ | તેલને થોડીવાર માટે ફ્રિજમાં રાખો. | જો નીચે સફેદ થર જામી જાય, તો સમજો કે તેમાં પામ ઓઈલ ની ભેળસેળ છે. અસલી તેલ જામતું નથી. |
| કેમિકલ કલર ટેસ્ટ | તેલના થોડા ટીપાં હથેળી પર ઘસો. | જો હથેળી પર રંગ છૂટો પડે અથવા ચીકાશ વગરનો કલર દેખાય, તો તેમાં સિન્થેટિક રંગ છે. |
| સુગંધ અને તીખાશ | તેલને કઢાઈમાં ગરમ કરો. | જો તેલમાંથી તીવ્ર સુગંધ ન આવે અથવા આંખોમાં કુદરતી બળતરા (ઝાંઝ) ન થાય, તો તે નકલી છે. |
