Parenting Insecurity: શું તમારું બાળક પણ તમને છોડીને બીજા પેરેન્ટ પાસે ભાગે છે? જાણો મનની અસલામતી દૂર કરવાના ઉપાયો
ઘણા માતા-પિતા કદાચ જાહેરમાં કે ખુલીને આ વાત સ્વીકારતા નથી, પરંતુ પોતાના જ બાળકને પાર્ટનર (પતિ કે પત્ની) ની વધુ નજીક જોઈને મનમાં ઈર્ષ્યા કે અસલામતીની ભાવના જાગવી એ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે. આ લાગણી અચાનક આવે છે અને મનને ઊંડે સુધી ઠેસ પહોંચાડી શકે છે. જ્યારે બાળક દરેક નાની બાબતમાં કે મદદ માટે માત્ર એક જ પેરેન્ટને બોલાવે, તેમની સાથે વધુ ખુશ દેખાય અથવા દર વખતે તેમની જ ગોદમાં જવાનો આગ્રહ રાખે, ત્યારે બીજા પેરેન્ટના મનમાં પોતાની ઉપેક્ષા થતી હોવાનો અહેસાસ થઈ શકે છે.
પરિવારમાં જ્યારે આવી સ્થિતિ ઊભી થાય છે, ત્યારે તેને મનોવિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘પેરેન્ટલ પ્રિફરન્સ’ (Parental Preference) અથવા બાળકની કોઈ એક તરફની પસંદગી કહેવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ કોઈ અસામાન્ય બાબત નથી પરંતુ મોટાભાગના પરિવારોમાં જોવા મળતો એક છુપો ટ્રેન્ડ છે.
શા માટે થાય છે આવી લાગણી?
વાસ્તવમાં, આ ઈર્ષ્યા કે ગુસ્સો બાળક પ્રત્યે નથી હોતો, પરંતુ તેની પાછળ પેરેન્ટ્સની પોતાની કેટલીક આંતરિક સ્થિતિઓ જવાબદાર હોય છે:
માનસિક અને શારીરિક થાક: દિવસભર બાળકની સંભાળ રાખ્યા પછી જ્યારે અપેક્ષિત પ્રેમ ન મળે, ત્યારે થાક અસંતોષમાં બદલાઈ જાય છે.
અદ્રશ્ય મહેનત અને શિસ્તનો બોજ: અવારનવાર એવું બને છે કે એક પેરેન્ટ ઘરની જવાબદારીઓ, હોમવર્ક, ખાવા-પીવાની જીદ અને શિસ્ત (Discipline) જાળવવામાં અદ્રશ્ય મહેનત કરે છે (જેના લીધે તે બાળકની નજરમાં કડક બને છે). જ્યારે બીજા પેરેન્ટ કામ પરથી આવીને માત્ર તેની સાથે રમે છે અને મનોરંજન પૂરું પાડે છે. આનાથી મહેનત કરનાર પેરેન્ટને અન્યાય થયાની લાગણી થાય છે.
સ્વયંને દોષિત માનવા: સમાજમાં વાલીપણાને હંમેશા સંપૂર્ણપણે નિઃસ્વાર્થ અને આદર્શ સ્વરૂપે દર્શાવવામાં આવે છે. તેથી, જ્યારે કોઈ માતા કે પિતાના મનમાં આવી ઈર્ષ્યા આવે છે, ત્યારે તેઓ પોતાને જ ‘ખરાબ પેરેન્ટ’ માનીને અંદરથી પસ્તાવો કરવા લાગે છે. પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે આ કોઈ ખરાબ વાલી હોવાની નિશાની નથી, પણ માત્ર એક સ્વાભાવિક માનવીય પ્રતિક્રિયા છે.
બાળકો કોઈ એક જ પેરેન્ટને કેમ વધારે પસંદ કરે છે?
બાળકોની પસંદગી પાછળ કોઈ ગણતરીપૂર્વકનો દ્વેષ હોતો નથી. તે માત્ર તે સમયની પરિસ્થિતિ પર આધાર રાખે છે:
લાગણીઓનો બદલાતો પ્રવાહ: બાળકો ઘણીવાર તે પેરેન્ટ તરફ વધુ આકર્ષાય છે જે તે સમયે તેમને વધુ શાંત, રમૂજી, તણાવમુક્ત અથવા સરળતાથી ઉપલબ્ધ લાગતા હોય. જે પેરેન્ટ નોકરી કે વ્યવસાયના કારણે બહાર રહે છે, તેની સાથે ઓછો સમય મળતો હોવાથી બાળક ક્યારેક વીકએન્ડમાં તેમની પાછળ પાછળ ફરે છે. આનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે બાળક બીજા પેરેન્ટને ઓછો પ્રેમ કરે છે. બાળકોનો આ લગાવ ઉંમરના અલગ-અલગ તબક્કે બદલાતો રહે છે; જે બાળક આજે પિતાની નજીક છે, તે કાલે માતા વિના એક ક્ષણ પણ નહીં રહી શકે.
આ સ્થિતિને કેવી રીતે સંભાળવી? નિષ્ણાતોની સલાહ
આવી લાગણીઓથી પ્રભાવિત થઈને બાળકનો પ્રેમ જીતવા માટે પાર્ટનર સાથે સ્પર્ધા (Competition) શરૂ કરવી એ સૌથી મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. તેના બદલે આ પગલાં ભરો:
લાગણીનો સ્વીકાર કરો અને આત્મમંથન કરો: પોતાની જાતને પૂછો કે તમને ખરેખર શેની ઠેસ પહોંચી રહી છે? બાળકની દૂરીથી, પાર્ટનર સાથેની સરખામણીથી કે પોતાના એકલવાયાપણથી? કારણ સમજાશે તો ઉકેલ સરળ બનશે.
બાળક સાથે વ્યક્તિગત ક્ષણો (Exclusive Time) વિતાવો: બાળક સાથે તમારા પોતાના સંબંધો મજબૂત કરવા માટે કોઈ નાની આદત બનાવો. જેમ કે, રાત્રે માત્ર તમારા દ્વારા જ વાર્તા સંભળાવવી, સાથે નાની વોક પર જવું અથવા કોઈ ચોક્કસ રમત રમવી. આનાથી બાળકને તમારી હાજરીનો ભરોસો બેસશે.
પાર્ટનર સાથે ખુલીને વાત કરો: તમારા જીવનસાથી સાથે કોઈ પણ આક્ષેપબાજી વિના પોતાની માનસિક સ્થિતિ શેર કરો, જેથી તેઓ પણ બાળકની સામે તમને સમાન મહત્વ આપે અને શિસ્ત તેમજ પ્રેમની જવાબદારી બંને વચ્ચે સરખી વહેંચાય.
બાળકોને કોઈ ‘પરફેક્ટ’ માતા-પિતાની જરૂર નથી હોતી, તેઓ માત્ર એક સુરક્ષિત અને ભરોસાપાત્ર હાજરી (Reliable Presence) ઈચ્છે છે. જો આ નકારાત્મક ભાવના ખૂબ ઊંડી થઈ જાય અને તમારા આત્મસન્માનને નુકસાન પહોંચાડે, તો કાઉન્સેલર કે મેન્ટલ હેલ્થ એક્સપર્ટની મદદ લેવામાં કોઈ સંકોચ ન રાખવો જોઈએ.
