Rahul Gandhi’s attack: મહિલા અનામત બિલમાં વિલંબ કે વાસ્તવિક સશક્તિકરણ?
નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ 2023 અને કોંગ્રેસના 2010ના બિલ વચ્ચેનો સૌથી મોટો વિવાદ તેના અમલીકરણની સમયમર્યાદા અંગે છે. વર્તમાન કાયદા મુજબ, અનામત માત્ર વસ્તી ગણતરી અને મતવિસ્તારોના સીમાંકન (Delimitation) ની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ લાગુ કરવામાં આવશે, જેનો અર્થ છે કે મહિલાઓને તેનો લાભ મળવામાં 2029 સુધીનો વિલંબ થઈ શકે છે. તેનાથી વિપરીત, યુપીએ સરકારનું 2010નું બિલ કોઈપણ પૂર્વ શરત વગરનું હતું અને તેને પસાર થયા પછી તરત જ અમલમાં મૂકી શકાય તેમ હતું. રાહુલ ગાંધીએ આ વિલંબને મહિલા સશક્તિકરણના માર્ગમાં મોટો અવરોધ ગણાવ્યો છે.
બીજો મુખ્ય તફાવત OBC અનામત ની જોગવાઈ અંગે છે. 2023નો કાયદો માત્ર SC અને ST મહિલાઓ માટે જ સબ-ક્વોટા પ્રદાન કરે છે, જ્યારે OBC વર્ગની મહિલાઓ માટે તેમાં કોઈ અલગ વ્યવસ્થા નથી. કોંગ્રેસ હવે ‘ક્વોટામાં ક્વોટા’ની માંગ કરી રહી છે અને જાતિ ગણતરી પર ભાર મૂકી રહી છે, જોકે નોંધનીય બાબત એ છે કે 2010ના મૂળ બિલમાં પણ કોંગ્રેસે OBC અનામતનો સમાવેશ કર્યો ન હતો. વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન સાથે આ કાયદાને જોડવા પાછળ સરકારનો તર્ક તાર્કિક વ્યવસ્થા બનાવવાનો છે, જ્યારે વિપક્ષ તેને ટાળવાની રાજનીતિ ગણાવી રહ્યો છે.
સમાનતાઓની વાત કરીએ તો, બંને દરખાસ્તોમાં લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે 33% અનામત ની વાત કરવામાં આવી છે. બંને બિલમાં આ અનામતનો સમયગાળો 15 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે અને બેઠકોના રોટેશનની વ્યવસ્થા પણ સમાન રીતે સ્વીકારવામાં આવી છે. આના મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
અમલીકરણનો સમય: વર્તમાન કાયદો વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન પર નિર્ભર છે, જ્યારે 2010નું બિલ તાત્કાલિક અસરકારક હતું.
અનામતનો વ્યાપ: બંને બિલમાં 33% અનામત છે, પરંતુ હાલમાં OBC ક્વોટા સામેલ નથી.
સમાનતા: 15 વર્ષની સમય મર્યાદા અને રોટેશન સિસ્ટમ બંને બિલમાં એક સમાન છે.
