GST 2.0: કેન્દ્ર-રાજ્ય સામસામે: SBI એ ફાયદો કહ્યું, વિરોધમાં રાજ્યોએ ગેરલાભ કહ્યું
કેન્દ્ર સરકારના પ્રસ્તાવિત GST સુધારાઓ પર ફરી એકવાર રાજકીય સંઘર્ષ વધ્યો છે. 3 અને 4 સપ્ટેમ્બરના રોજ યોજાનારી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં આ મુદ્દે નિર્ણય લેવામાં આવશે. ખાસ વાત એ છે કે NDA શાસિત આઠ બિન-રાજ્યો આ બેઠકમાં કેન્દ્ર સામે મોરચો ખોલવા જઈ રહ્યા છે અને પોતાના પ્રસ્તાવો પણ રજૂ કરશે.
રાજ્યો કેમ ગુસ્સે છે?
કર્ણાટક, હિમાચલ પ્રદેશ, ઝારખંડ, કેરળ, પંજાબ, તમિલનાડુ, તેલંગાણા અને પશ્ચિમ બંગાળ કહે છે કે કેન્દ્રના બે-સ્તરીય GST માળખા (5% અને 18%) ને કારણે તેમને ભારે મહેસૂલ નુકસાન થશે. એવો અંદાજ છે કે આ રાજ્યોને 85,000 કરોડ રૂપિયાથી 2 લાખ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ શકે છે. તેમનો દલીલ છે કે નવા માળખાથી તેમની કુલ આવકમાં લગભગ 20%નો ઘટાડો થશે.
રાજ્યોની માંગ શું છે?
આ રાજ્યોએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે –
- લક્ઝરી ઉત્પાદનો પર વધારાનો કર લાદવો જોઈએ જેથી નુકસાનને પૂર્ણ કરી શકાય.
- રાજ્યોને લોન સુવિધા પૂરી પાડવી જોઈએ.
- ૨૦૨૪-૨૫ને આધાર વર્ષ માનતા, ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ માટે મહેસૂલ સુરક્ષા ગેરંટી હોવી જોઈએ.
એટલે કે, વિપક્ષી રાજ્યો ઇચ્છે છે કે સુધારાનો બોજ સંપૂર્ણપણે તેમના પર ન નાખવો જોઈએ.
SBIનો અલગ દાવો
દરમિયાન, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) ના એક અહેવાલમાં તદ્દન વિપરીત ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. SBI કહે છે કે કર દરમાં ઘટાડો થવા છતાં, રાજ્યોને ફાયદો થશે, નુકસાન નહીં.
અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે:
GST ૫૦% – ૫૦% કેન્દ્રને અને ૫૦% રાજ્યોને વહેંચવામાં આવ્યું છે.
કર વિનિમય હેઠળ, કેન્દ્રના હિસ્સાનો ૪૧% ફરીથી રાજ્યોને આપવામાં આવે છે.
આનો સીધો અર્થ એ છે કે GSTમાંથી એકત્રિત થતા દરેક ૧૦૦ રૂપિયામાંથી, લગભગ ૭૦ રૂપિયા રાજ્યો સુધી પહોંચે છે.
કેટલો ફાયદો થશે?
SBI ના અંદાજ મુજબ –
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં, રાજ્યોને SGSTમાંથી લગભગ ૧૦ લાખ કરોડ રૂપિયા મળવાની અપેક્ષા છે.
કરવેરા વિનિમયથી રાજ્યોને વધારાના 4.1 લાખ કરોડ રૂપિયા મળશે.
એટલે કે, ચોખ્ખા નફાની સ્થિતિનું નિર્માણ થશે.
આ ઉપરાંત, જો વપરાશ વધશે, તો લગભગ 52,000 કરોડ રૂપિયાનો વધારાનો ફાયદો થશે, જેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો બંનેને 26,000-26,000 કરોડ રૂપિયા મળશે.
હવે બધાની નજર બેઠક પર છે
3-4 સપ્ટેમ્બરની બેઠકમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના આ ઝઘડાનું શું પરિણામ આવશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. શું રાજ્યોની માંગણીઓ સ્વીકારવામાં આવશે કે કેન્દ્રનો ડેટા-આધારિત દલીલ માન્ય રહેશે?
