Mental Health
દેશમાં લગભગ 15 કરોડ લોકો માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી પીડાય છે, પરંતુ ત્યાં માત્ર 47 સરકારી માનસિક સ્વાસ્થ્ય હોસ્પિટલો છે. ચાલો જાણીએ શું કહે છે આંકડા..
ભારતમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ ખૂબ જ ચિંતાજનક છે. સરકારી આંકડા મુજબ, દર સાતમાંથી એક વ્યક્તિ કોઈને કોઈ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાથી પીડિત છે આનો અર્થ એ છે કે લગભગ 15 કરોડ લોકો માનસિક બીમારીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. પરંતુ આમાંથી માત્ર 10-12 ટકા લોકોને જ યોગ્ય સારવાર મળે છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓના અભાવ અને જાગૃતિના અભાવે ઘણા લોકો સારવાર વિના રહે છે. સરકારી પ્રયાસો છતાં, માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની ઉપલબ્ધતા અને ગુણવત્તા વધારવા માટે હજુ ઘણું કરવાની જરૂર છે.
સરકારી આંકડા
રાજ્યસભામાં ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્ન બાદ સરકારે આંકડા રજૂ કર્યા છે, જે મુજબ ભારતમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને સુધારવા માટે સરકારે ઘણા પગલાં લીધા છે, પરંતુ હજુ પણ આ સેવાઓ ખૂબ જ મર્યાદિત છે. દેશમાં માત્ર 47 સરકારી માનસિક આરોગ્ય હોસ્પિટલો છે. તેમાંથી ત્રણ મુખ્ય કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ છે.
નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ મેન્ટલ હેલ્થ એન્ડ ન્યુરોસાયન્સ, બેંગલુરુ
લોકપ્રિય ગોપીનાથ બોરડોલોઈ પ્રાદેશિક માનસિક આરોગ્ય સંસ્થા, તેઝપુર, આસામ
સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેન્ટલ હેલ્થ, રાંચી
આ હોસ્પિટલોમાં ડોકટરો અને દર્દીઓનો રેશિયો ઘણો ઓછો છે. આનો અર્થ એ છે કે એક ડૉક્ટર પાસે ઘણા દર્દીઓ છે, જેના કારણે તમામ દર્દીઓને સમયસર અને યોગ્ય સારવાર મળતી નથી. જેના કારણે માનસિક આરોગ્ય સેવાઓની ગુણવત્તા ઘટે છે અને દર્દીઓને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.
જાણો સરકાર શું કરી રહી છે
નેશનલ મેન્ટલ હેલ્થ પ્રોગ્રામ (NMHP): આ અંતર્ગત 25 સારા માનસિક સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રો બનાવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 19 સરકારી મેડિકલ કોલેજોમાં 47 નવા વિભાગો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી માનસિક સ્વાસ્થ્યના નિષ્ણાત ડૉક્ટરો તૈયાર કરી શકાય. 22 નવી AIIMS હોસ્પિટલોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પણ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. ડિસ્ટ્રિક્ટ મેન્ટલ હેલ્થ પ્રોગ્રામ (DMHP) પ્રોગ્રામ 767 જિલ્લાઓમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. આ હેઠળ, જિલ્લા હોસ્પિટલો, સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC), અને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC) માં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે. આમાં કાઉન્સેલિંગ, દવાઓ અને સારવારનો સમાવેશ થાય છે.
આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર હેઠળ, 1.73 લાખથી વધુ નાના આરોગ્ય કેન્દ્રો (SHCs), પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHCs), શહેરી પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (UPHCs) અને શહેરી આરોગ્ય અને સુખાકારી કેન્દ્રો (UHWCs) બનાવવામાં આવ્યા છે. આ કેન્દ્રોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે.
WHO રિપોર્ટ
WHO ના રિપોર્ટ મુજબ, 2011 માં, ભારતમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિકૃતિઓથી પીડિત દર એક લાખ દર્દીઓએ માત્ર ત્રણ મનોચિકિત્સકો હતા. જ્યારે વિકસિત દેશોમાં 1 લાખની વસ્તીએ લગભગ સાત મનોચિકિત્સકો છે. ભારતમાં માનસિક હોસ્પિટલોની સંખ્યા ઘણી ઓછી છે. જ્યારે માનસિક હોસ્પિટલોની વાત આવે છે, તો આગ્રા, બરેલી, રાંચી અને નિમ્હાન્સ (બેંગલુરુ)ના નામ સૌથી પહેલા આવે છે. રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં પણ, ત્યાં ફક્ત ત્રણ માનસિક હોસ્પિટલો છે: AIIMS અને IHBAS સરકારી માલિકીની છે, જ્યારે Vimhans ખાનગી છે.
