Cancer Treatment: કીમોથેરાપીથી કેટલી અલગ છે ઈમ્યુનોથેરાપી? કેન્સરના દર્દીઓ માટે આશાનું નવું કિરણ
કેન્સર એક એવો ગંભીર રોગ છે જેનું નામ સાંભળતા જ લોકોમાં ફાળ પડે છે. આ બીમારી માત્ર શરીરને જ અશક્ત નથી કરતી, પરંતુ દર્દી અને તેના પરિવારના જીવનને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખે છે. અત્યાર સુધી કેન્સરની સારવારમાં કીમોથેરાપી, રેડિયેશન અને સર્જરીનો ઉપયોગ થતો રહ્યો છે, પરંતુ હવે તબીબી વિજ્ઞાને એક નવી અને આધુનિક પદ્ધતિ શોધી કાઢી છે, જેને ‘ઈમ્યુનોથેરાપી’ (Immunotherapy) કહેવામાં આવે છે.
શું છે ઈમ્યુનોથેરાપી? ઈમ્યુનોથેરાપી એ કોઈ સામાન્ય દવા નથી, પરંતુ એક એવી સારવાર પદ્ધતિ છે જે શરીરની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) ને એટલી મજબૂત બનાવે છે કે તે પોતે જ કેન્સરના કોષો સામે લડી શકે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, આ થેરાપી શરીરની કુદરતી રક્ષા પ્રણાલીને સક્રિય કરે છે જેથી તે કેન્સરના કોષોને ઓળખીને તેનો નાશ કરી શકે.
ઈમ્યુનોથેરાપી કેવી રીતે કામ કરે છે? આપણા લોહીમાં ‘T-સેલ્સ’ (T-cells) નામની કોષિકાઓ હોય છે, જે વાયરસ અને બેક્ટેરિયા સામે લડે છે. કેન્સરના કોષો ખૂબ જ ચાલાક હોય છે; તેઓ એવા સંકેતો મોકલે છે જેનાથી ઈમ્યુન સિસ્ટમ તેને ઓળખી શકતી નથી. ઈમ્યુનોથેરાપી અહીં જાદુઈ કામ કરે છે:
ચેકપોઈન્ટ ઈન્હિબિટર્સ: આ થેરાપીમાં એવી દવાઓ વપરાય છે જે ઈમ્યુન સેલ્સ પર લાગેલા ‘બ્રેક’ ને હટાવી દે છે, જેથી તે કેન્સર કોષો પર જોરદાર હુમલો કરી શકે.
ઓળખ શક્તિ: તે T-સેલ્સને કેન્સર કોષોની ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે.
સીધો હુમલો: જ્યારે ઈમ્યુન સિસ્ટમ એક્ટિવ થાય છે, ત્યારે તે કેન્સરને શરીરના બહારના દુશ્મન માનીને તેને ખતમ કરવાનું શરૂ કરે છે.
કીમોથેરાપી અને ઈમ્યુનોથેરાપી વચ્ચેનો તફાવત: કીમોથેરાપીમાં વપરાતી દવાઓ કેન્સરના કોષોની સાથે સાથે શરીરના તંદુરસ્ત કોષોને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના કારણે વાળ ખરવા કે ભારે નબળાઈ જેવા સાઈડ ઈફેક્ટ્સ થાય છે. તેની સરખામણીમાં ઈમ્યુનોથેરાપી શરીરની કુદરતી પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરતી હોવાથી તેની આડઅસરો પ્રમાણમાં ઓછી હોઈ શકે છે.
કયા પ્રકારના કેન્સરમાં તે વધુ અસરકારક છે? જોકે આ થેરાપી દરેક દર્દી પર એકસરખી અસર નથી કરતી, પરંતુ ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સરમાં તેના પરિણામો ખૂબ જ પ્રોત્સાહક મળ્યા છે:
ફેફસાનું કેન્સર (Lung Cancer)
સ્કિન કેન્સર (Melanoma)
બ્લડ કેન્સર (Lymphoma)
કિડની અને બ્લેડર કેન્સર
સાવચેતી અને મર્યાદાઓ: ઈમ્યુનોથેરાપી આશાસ્પદ ચોક્કસ છે, પરંતુ તે જાદુઈ લાકડી નથી. દરેક વ્યક્તિના શરીરનું બંધારણ અલગ હોવાથી તેની અસર અલગ હોઈ શકે છે. આ સારવાર દરમિયાન થાક લાગવો, તાવ આવવો અથવા શરીરમાં હળવો સોજો આવવો જેવી આડઅસરો થઈ શકે છે. આથી, હંમેશા નિષ્ણાત ઓન્કોલોજિસ્ટ (કેન્સર નિષ્ણાત) ની દેખરેખ હેઠળ જ આ સારવાર લેવી જોઈએ.
