Personal loan: પર્સનલ લોન ન ભરી શક્યા? ગભરાશો નહીં, રિકવરી એજન્ટોની ધમકી અને જેલના ડર સામે આ રીતે કરો બચાવ
આજના સમયમાં મોબાઈલ એપ કે બેંક દ્વારા મિનિટોમાં પર્સનલ લોન મેળવવી ખૂબ જ સરળ બની ગઈ છે. જરૂરિયાતના સમયે નાણાં તરત જ બેંક ખાતામાં આવી જાય છે. પરંતુ ખરી મુશ્કેલી ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે નોકરી જતી રહે, વ્યાપારમાં મોટું નુકસાન થાય કે કોઈ આકસ્મિક આર્થિક સંકટ આવી પડે. આવા સમયે ઇએમઆઈ (EMI) બાઉન્સ થવા લાગે છે.
પરિસ્થિતિ વણસતાં સામાન્ય માણસના મનમાં સૌથી મોટો ડર એ બેસી જાય છે કે “શું લોન ન ચૂકવવા બદલ પોલીસ ઘરે આવશે? શું જેલ જવું પડશે?”
આનો સ્પષ્ટ અને સીધો જવાબ છે— ના. માત્ર નાણાકીય મજબૂરીના કારણે લોન ન ચૂકવવી એ કાયદાકીય રીતે કોઈ ગુનો કે ક્રાઈમ નથી. જો તમારી દાનત સાચી હોય પરંતુ સંજોગો ખરાબ હોવાને કારણે તમે EMI ભરી શક્યા ન હોવ, તો માત્ર આ એક જ કારણથી તમને જેલ ભેગા કરી શકાતા નથી.
જો સતત EMI બાઉન્સ થાય તો બેંક શું પગલાં લે છે?
જો તમે ડિફોલ્ટ કરો છો, તો બેંક તરત જ કોઈ આકરું કે કાનૂની કદમ નથી ઉઠાવતી. તેની એક ચોક્કસ પ્રક્રિયા હોય છે:
રિમાઇન્ડર અને નોટિસ: સૌપ્રથમ બેંક તમને કોલ કે મેસેજ દ્વારા પેમેન્ટ કરવાની યાદ અપાવે છે. ત્યાર બાદ લીગલ નોટિસ મોકલવામાં આવે છે.
NPA માં વર્ગીકરણ: જો લાંબા સમય સુધી નાણાં જમા ન થાય, તો બેંક તમારા એકાઉન્ટને NPA (Non-Performing Asset) જાહેર કરે છે.
CIBIL સ્કોર પર અસર: આની સૌથી ખરાબ અસર તમારા સિબિલ (CIBIL) સ્કોર પર પડે છે. સિબિલ ખરાબ થવાનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં તમને કોઈ બેંકમાંથી નવી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ મળશે નહીં.
સિવિલ કોર્ટની પ્રક્રિયા: કાયદાકીય રસ્તો અપનાવીને બેંક રિકવરી માટે કોર્ટમાં સિવિલ સૂટ (Civil Suit) દાખલ કરી શકે છે, પરંતુ તે સિવિલ કેસ હોય છે, ક્રિમિનલ કેસ નહીં.
કઈ સ્થિતિમાં જેલ જવાનો ખતરો ઊભો થાય છે?
જેમ અગાઉ સ્પષ્ટ કર્યું તેમ, મજબૂરીમાં પર્સનલ લોન ન ભરી શકવી એ ગુનો નથી. જેલ જવાની નોબત કેવળ અને કેવળ છેતરપિંડી કે ફ્રોડ (Fraud) ના કિસ્સામાં જ આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: ૧. જો કોઈ વ્યક્તિએ ખોટા/બોગસ દસ્તાવેજો (Fake Documents) રજૂ કરીને લોન લીધી હોય. ૨. પોતાની નોકરી, આવક કે ઓળખ વિશે બેંક સમક્ષ જૂઠ્ઠું બોલ્યું હોય. ૩. પૈસા લઈને ઈરાદાપૂર્વક ભાગી જવાની કે છેતરપિંડી કરવાની દાનત હોય.
આવા કિસ્સાઓમાં બેંક સીધી પોલીસમાં FIR નોંધાવી શકે છે અને તે ગુનાહિત કાવતરું (Criminal Case) બને છે. એટલે કે, ‘જેન્યુઈન આર્થિક તંગી’ અને ‘ઈરાદાપૂર્વકનો ફ્રોડ’— બંને સંપૂર્ણપણે અલગ બાબતો છે.
રિકવરી એજન્ટોની ધમકીઓ સામે શું છે કાયદો?
ડિફોલ્ટર્સને સૌથી વધુ ડર રિકવરી એજન્ટોના ત્રાસનો હોય છે. પરંતુ અહીં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમો ગ્રાહકોને રક્ષણ આપે છે:
મર્યાદિત સમય: રિકવરી એજન્ટ તમને અડધી રાત્રે કે કસમયે કોલ કરીને પરેશાન કરી શકતા નથી.
અભદ્ર વર્તન પર પ્રતિબંધ: ગ્રાહક સાથે ગાળાગાળી કરવી, ધમકાવવું, ઘરમાં ઘૂસી જવું કે અપમાનિત કરવું સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર છે.
ફરિયાદનો અધિકાર: જો કોઈ એજન્ટ પોતાની હદ વટાવે છે, તો તમે બેંકના નોડલ ઓફિસર, પોલીસ સ્ટેશન અથવા સીધા RBI લોકપાલ માં તેની કડક ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
નાણાકીય મુશ્કેલી હોય તો શું કરવું? (યોગ્ય રસ્તો)
ઘણા લોકો ડરના માર્યા બેંકના ફોન ઉપાડવાનું બંધ કરી દે છે, જે સૌથી મોટી ભૂલ છે. આનાથી સમસ્યા ઉકેલાવાને બદલે વધુ ગંભીર બને છે.
જ્યારે તમને લાગે કે EMI ભરવી શક્ય નથી, ત્યારે સીધા બેંક શાખાનો સંપર્ક કરો અને તમારી વાસ્તવિક સ્થિતિ જણાવો. આ સ્થિતિમાં બેંક તમને નીચે મુજબના વિકલ્પો આપી શકે છે:
Restructuring: લોનની મુદત વધારીને EMI નો હપ્તો નાનો કરી આપવો.
Moratorium: થોડા મહિનાઓ માટે હપ્તા રોકવાની છૂટ આપવી.
One-Time Settlement (OTS): મૂળ રકમ પર અમુક ડિસ્કાઉન્ટ આપીને એકસાથે કેસ સેટલ કરી દેવો.
