UPI થી લઈને ક્રેડિટ કાર્ડ સુધી: જાણો કયા પેમેન્ટ પર કેટલો ચાર્જ અને કોણે આપવો પડે છે પૈસા
આજના આધુનિક સમયમાં નાણાકીય વ્યવહારો માટે આપણી પાસે અનેક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. કોઈ શાકભાજી કે કરિયાણું ખરીદવા માટે UPI નો ઉપયોગ કરે છે, તો કોઈ શોપિંગ મોલમાં ડેબિટ કે ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વાઇપ કરે છે. તેવી જ રીતે, મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરવા માટે NEFT, RTGS કે IMPS નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ અલગ-અલગ ડિજિટલ પેમેન્ટ મોડ્સ પર કેટલો ચાર્જ લાગે છે અને આ ચાર્જ ચૂકવે છે કોણ? ચાલો, ડિજિટલ પેમેન્ટની આ સંપૂર્ણ પ્રક્રિયાને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
૧. UPI (યુપીઆઈ) પેમેન્ટ પર કેટલો ચાર્જ લાગે છે?
વર્તમાન સમયમાં સામાન્ય ગ્રાહકો માટે UPI દ્વારા કરવામાં આવતા વ્યવહારો તદ્દન મફત છે. તમે કોઈ મિત્રને પૈસા મોકલો કે કોઈ દુકાનદારે QR કોડ સ્કેન કરીને ચૂકવણી કરો, તમારે એક પણ રૂપિયો વધારાનો આપવો પડતો નથી.
જોકે, ડિજિટલ પેમેન્ટ પર MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) લાગુ કરવા અંગે સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) વચ્ચે સમયાંતરે ચર્ચા ચાલતી રહે છે. ભવિષ્યમાં જો કોઈ નવો પ્રસ્તાવ મંજૂર થશે, તો માત્ર મોટા વેપારીઓ (Large Merchant Transactions) પર જ ચાર્જ લાગુ થઈ શકે છે, પરંતુ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આ સેવાનું મફત માળખું જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ છે.
૨. NEFT (એનઈએફટી) દ્વારા ફંડ ટ્રાન્સફર
જો તમારી પાસે કોઈપણ બેંકમાં બચત ખાતું (Savings Account) છે અને તમે ઈન્ટરનેટ બેંકિંગ કે મોબાઈલ એપ દ્વારા ઓનલાઈન NEFT કરો છો, તો તેના માટે તમારી પાસેથી કોઈ ચાર્જ લેવામાં આવતો નથી. રિઝર્વ બેંકે તમામ બેંકોને આદેશ આપ્યો છે કે ઓનલાઈન NEFT સેવા માટે ગ્રાહકો પાસેથી કોઈ ફી વસૂલવી નહીં. આથી જ મોટાભાગના ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન માટે NEFT એક અત્યંત સસ્તો અને સુરક્ષિત વિકલ્પ માનવામાં આવે છે.
૩. RTGS (આરટીજીએસ) સર્વિસ ચાર્જ
RTGS એટલે કે ‘રિયલ-ટાઇમ ગ્રોસ સેટલમેન્ટ’ નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ૨ લાખ રૂપિયાથી વધુની મોટી રકમના ત્વરિત ટ્રાન્સફર માટે થાય છે. RTGS પર બેંકના નિયમો અનુસાર પ્રોસેસિંગ ફી લાગુ થઈ શકે છે.
સામાન્ય રીતે RTGS ટ્રાન્સફર પર ₹૨૫ થી ₹૫૦ સુધીનો ચાર્જ અને સાથે જીએસટી (GST) લાગી શકે છે. દરેક બેંકના ચાર્જીસના દરો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, તેથી મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરતા પહેલા તમારી બેંકના ચાર્જીસ વિશે જાણી લેવું હિતાવહ છે.
૪. IMPS (આઈએમપીએસ) પર કેટલો ખર્ચ થાય છે?
IMPS એટલે કે ‘ઈમિડિએટ પેમેન્ટ સર્વિસ’. જો તમારે ૨૪/૭ કોઈપણ સમયે તુરંત જ સામે વાળી વ્યક્તિના ખાતામાં પૈસા જમા કરાવવા હોય, તો IMPS શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. આ સેવા માટે બેંકો તરફથી મામૂલી ફી લેવામાં આવે છે. આ ચાર્જ તમે ટ્રાન્સફર કરી રહ્યા છો તે રકમ અને બેંકની નીતિ પર નિર્ભર કરે છે.
કાર્ડ પેમેન્ટ્સ: ડેબિટ અને ક્રેડિટ કાર્ડનો ચાર્જ કોણ ચૂકવે છે?
દુકાનો પર કે ઓનલાઈન જ્યારે તમે કાર્ડ સ્કેન કે સ્વાઇપ કરો છો, ત્યારે ગ્રાહક અને વેપારી વચ્ચે ફી વહેંચણીનું ગણિત અલગ હોય છે:
ડેબિટ કાર્ડ (Debit Card): જ્યારે તમે ડેબિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ કરો છો, ત્યારે ગ્રાહક પાસેથી કોઈ વધારાનો ચાર્જ લેવામાં આવતો નથી. પરંતુ બેંક દ્વારા દુકાનદાર (Merchant) પાસેથી આશરે 0.4% થી 0.9% સુધીનો MDR ચાર્જ લેવામાં આવે છે. એટલે કે, ગ્રાહકના ખાતામાંથી વધારાના પૈસા કપાતા નથી, પણ વેપારીને ચૂકવણી સ્વીકારવા બદલ બેંકને આ ફી આપવી પડે છે.
ક્રેડિટ કાર્ડ (Credit Card): ક્રેડિટ કાર્ડ પેમેન્ટ પર મર્ચન્ટ ફી ડેબિટ કાર્ડ કરતા વધારે હોય છે. ક્રેડિટ કાર્ડના વપરાશ પર દુકાનદારે 1.5% થી 3% સુધીનો મર્ચન્ટ ચાર્જ આપવો પડે છે. આ જ કારણ છે કે કેટલાક નાના દુકાનદારો ક્રેડિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ લેવાનો ઇનકાર કરે છે અથવા ગ્રાહકને UPI નો ઉપયોગ કરવાની વિનંતી કરે છે.
