Health Care: માસિક ધર્મ દરમિયાન વાળ ધોવાથી બ્લીડિંગ વધી જાય છે? વડીલોની આ માન્યતા પાછળનું સાચું કારણ સમજો
માસિક ધર્મ એટલે કે પીરિયડ્સ (Periods) દરમિયાન મહિલાઓને અવારનવાર ઘરના વડીલો તરફથી અનેક પ્રકારની સલાહ અને સૂચનો મળતા હોય છે. આ બધી વાતોમાં સૌથી સામાન્ય માન્યતા એ સાંભળવા મળે છે કે પીરિયડ્સના પહેલા દિવસે ભૂલથી પણ વાળ ન ધોવા જોઈએ, કારણ કે તેનાથી બ્લીડિંગ (વધુ રક્તસ્ત્રાવ) વધી જાય છે અથવા પેટનો દુખાવો અસહ્ય થઈ જાય છે.
પરંતુ, શું ખરેખર આ વાત પાછળ કોઈ સત્ય છે? આધુનિક તબીબો અને ગાયનેકોલોજિસ્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરંપરાગત માન્યતા પાછળ કોઈ પણ પ્રકારનું નક્કર વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણ (Scientific Evidence) નથી. પીરિયડ્સ દરમિયાન વાળ ધોવા તદ્દન સુરક્ષિત છે. હા, આ સમય દરમિયાન શરીરમાં થતા હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે કેટલીક મહિલાઓને થોડી અસ્વસ્થતા અથવા નબળાઈ ચોક્કસ અનુભવાઈ શકે છે.
એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનું ઘટતું સ્તર
પ્રખ્યાત ગાયનેકોલોજિસ્ટ ડૉ. કલ્યાણી બેનર્જીના જણાવ્યા મુજબ, માસિક ધર્મ દરમિયાન સ્ત્રીના શરીરમાં એસ્ટ્રોજન (Estrogen) અને પ્રોજેસ્ટેરોન (Progesterone) નામના મુખ્ય હોર્મોન્સનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે. આ હોર્મોનલ ઉતાર-ચઢાવને કારણે જ ગર્ભાશયની અંદરનું પડ (Endometrium) તૂટીને બહાર નીકળે છે, જેને આપણે બ્લીડિંગ કહીએ છીએ.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ઘણી મહિલાઓને પેટમાં અસહ્ય ક્રેમ્પ્સ (પેડુનો દુખાવો), ભારે થાક, કમરનો દુખાવો અને શરીરના તાપમાનમાં થોડો ફેરફાર અનુભવાય છે. આ હોર્મોનલ બદલાવની સીધી અસર સ્ત્રીની સ્કેલ્પ (માથાની ત્વચા) પર પણ પડે છે, જેના કારણે વાળ વધુ પડતા ચીકણા (Oily) બની શકે છે અથવા માથાની ત્વચા વધુ સંવેદનશીલ થઈ જાય છે.
વાળ ધોવા અને પીરિયડ્સના બ્લીડિંગ વચ્ચે શું સંબંધ છે?
તબીબી વિજ્ઞાન સ્પષ્ટ કરે છે કે માથા પર પાણી રેડવા કે વાળ ધોવા અને પીરિયડ્સના બ્લીડિંગની માત્રા વચ્ચે કોઈ પણ સીધો કે આડકતરો સંબંધ નથી. પીરિયડ્સની આખી પ્રક્રિયા ગર્ભાશય અને હોર્મોન્સની આંતરિક સિસ્ટમ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, જેમાં શરીરના બહારના અંગોને ધોવાથી કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
મહત્વની બાબત: જો તમે પીરિયડ્સ દરમિયાન અત્યંત ઠંડા પાણીથી માથું ધોશો, તો શરીરનું તાપમાન અચાનક ઘટવાને કારણે ક્ષણિક ઠંડી લાગી શકે છે. કેટલીક સંવેદનશીલ મહિલાઓમાં આનાથી હળવો માથાનો દુખાવો અથવા પેટની ક્રેમ્પ્સ થોડી વધી હોય તેવો ભાસ થાય છે. પરંતુ આ અસર તદ્દન હંગામી (Temporary) હોય છે અને તેનાથી માસિક ચક્રના સ્વાસ્થ્ય પર કોઈ નકારાત્મક અસર પડતી નથી.
પીરિયડ્સમાં સ્વચ્છતા (Hygiene) કેમ જરૂરી છે અને ડોક્ટર્સની સલાહ
માસિક ધર્મ દરમિયાન મહિલાઓએ શારીરિક સાફ-સફાઈનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ. આ દિવસોમાં વાળ ધોવાથી સ્કેલ્પમાં જમા થયેલું વધારાનું તેલ, પરસેવો અને ગંદકી સાફ થાય છે, જેનાથી શરીરમાં એક પ્રકારની તાજગી (Freshness) આવે છે અને યુઝરનો મૂડ પણ સારો બહેતર બને છે.
જો આ સમય દરમિયાન તમને વધુ પડતો થાક કે ચક્કર આવતા હોય, તો લાંબા સમય સુધી બાથરૂમમાં ઊભા રહીને વાળ ધોવાનું ટાળવું જોઈએ. ડૉક્ટર્સ આ દિવસોમાં વાળ ધોવા માટે નીચેની બાબતોની સલાહ આપે છે:
નવશેકું પાણી: પીરિયડ્સમાં વાળ ધોવા માટે બહુ ઠંડા કે બહુ ગરમ પાણીના બદલે હંમેશા હૂંફાળા કે નવશેકા પાણીનો (Lukewarm Water) ઉપયોગ કરો. આનાથી શરીરનું તાપમાન સંતુલિત રહેશે.
માઇલ્ડ શેમ્પૂ: જો માથાની ત્વચા વધુ પડતી સેન્સિટિવ લાગતી હોય, તો કેમિકલ મુક્ત કે હળવા હર્બલ શેમ્પૂનો ઉપયોગ કરવો વધુ હિતાવહ છે.
વાળ બરાબર સુકવો: માથું ધોયા પછી વાળને ટુવાલથી સારી રીતે સુકવી લો, જેથી ભેજને કારણે શરદી કે માથાનો દુખાવો ન થાય. આમ, વડીલોની વાતો પાછળ કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર ન હોવાથી પ્રાઇવેસી અને હાઇજીન માટે નિયમિત સ્નાન અને વાળ ધોવા જરૂરી છે.
