ભારત-અમેરિકા વેપારમાં તણાવની શક્યતા: રશિયા પાસેથી ઈંધણ આયાત કરતા દેશો પર યુએસની કડકાઈ
રશિયા પાસેથી કાચું તેલ અને નેચરલ ગેસ ખરીદતા દેશો પર શિકંજો કસવા માટે અમેરિકાએ એક અત્યંત સખત દંડનીય આર્થિક નીતિ તરફ કદમ ઉઠાવ્યું છે. યુએસ સીનેટે (US Senate) 86-11 ના જંગી બહુમતીથી રશિયા સેન્ક્શન્સ બિલ પસાર કરી દીધું છે. આ બિલમાં રશિયન ઉર્જા પર નિર્ભર ભારત અને ચીન જેવા દેશોમાંથી આવતી વસ્તુઓ પર 100% સુધીનો ટેરિફ (જકાત) લાદવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આ ચર્ચિત વિધેયકનું નામ તાજેતરમાં બદલીને ‘લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ ઓફ 2026’ રાખવામાં આવ્યું છે. આ કાયદો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને એ તમામ દેશો પર આકરા નાણાકીય અને વ્યાપારી પ્રતિબંધો મૂકવાની સંપૂર્ણ સત્તા આપે છે, જે રશિયા સાથે ઉર્જા ક્ષેત્રે મોટો વેપાર જાળવી રહ્યા છે.
આ યાદીમાં કયા કયા દેશો છે સામેલ?
હાલમાં વૈશ્વિક આંકડાઓ અનુસાર, રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની સૌથી વધુ આયાત કરતા ટોચના પાંચ દેશોમાં ચીન, ભારત, અઝરબૈજાન, હંગરી અને સ્લોવાકિયા સમાવિષ્ટ છે. આ બિલ હેઠળ આ તમામ દેશોમાંથી અમેરિકામાં નિકાસ થતા સામાન પર 100% જકાત ઝીંકવાની તૈયારી છે.
આ ઉપરાંત, આ બિલમાં અન્ય કડક નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે:
ક્રેમલિન પર આકરા પ્રતિબંધો: રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન, ક્રેમલિનના ટોચના અધિકારીઓ અને રશિયન નાણાકીય સંસ્થાઓને ટાર્ગેટ કરવામાં આવી છે.
સીધી આયાત પર 500% ટેરિફ: અમેરિકામાં રશિયાથી સીધા આવતા સામાન પર 500% સુધીનો ટેરિફ લગાવાશે.
શેડો ફ્લીટ પર પ્રતિબંધ: રશિયાના ગુપ્ત ઓઇલ ટેન્કર નેટવર્ક (Shadow Fleet) ને બ્લોક કરવાની નીતિ ઘડી કાઢવામાં આવી છે.
ઈરાન સેન્ક્શન્સ એક્ટ લંબાવ્યો: આ બિલ ‘ઈરાન સેન્ક્શન્સ એક્ટ 1996’ ની મુદત વર્ષ 2031 સુધી લંબાવશે, જે ઈરાનના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરતી કંપનીઓ પર ભારે દંડ ફટકારે છે.
શું ભારત પર તરત જ 100% ટેરિફ લાગુ થઈ જશે?
સીનેટમાં મંજૂરી મળ્યા બાદ આ બિલ હવે અમેરિકી સંસદના નીચલા ગૃહ (House of Representatives) માં મોકલવામાં આવશે. નીચલા ગૃહમાં પાસ થયા પછી અને રાષ્ટ્રપતિના સત્તાવાર હસ્તાક્ષર બાદ જ તે વિધિવત કાયદાનું રૂપ ધારણ કરશે.
કાયદો બન્યા પછી પણ ભારત પર તરત જ 100% ટેરિફ લાગુ થશે કે નહીં, તેનો આધાર અમેરિકી વહીવટીતંત્રની રાજદ્વારી ઇચ્છાશક્તિ (Diplomatic Discretion) અને મુત્સદ્દીગીરી પર રહેશે. રાષ્ટ્રપતિ પાસે ખાસ સંજોગોમાં અમુક દેશોને છૂટછાટ (Waiver) આપવાની સત્તા પણ હોઈ શકે છે.
ભારતીય અર્થતંત્ર અને વેપાર પર શું અસર પડી શકે?
હાલમાં ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો અને મોંઘવારીને પહોંચી વળવા માટે રશિયા પાસેથી રિયાયતી દરો (Discounted Rates) પર કાચું તેલ ખરીદી રહ્યું છે. જો અમેરિકા ભારત પર 100% ટેરિફ લાદવાનો નિર્ણય લે છે, તો અમેરિકી બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનો ખૂબ જ મોંઘા થઈ જશે.
આ નિર્ણયથી ખાસ કરીને ભારતના ટેક્સટાઈલ (કાપડ ઉદ્યોગ), આઈટી હાર્ડવેર, રત્નો-આભૂષણો અને ફાર્માસ્યુટિકલ (દવા) ક્ષેત્ર ની મોટા પાયે થતી નિકાસને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. આનાથી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપારી સંબંધોમાં તણાવ આવી શકે છે.
જોકે, ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે અગાઉ પણ વૈશ્વિક મંચ પરથી સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે દેશના 140 કરોડ નાગરિકોની ઉર્જા સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિતો સાથે કોઈ પણ પ્રકારનું સમજોતું કરવામાં આવશે નહીં.
