ટ્રમ્પનો નવો સેંક્શન એક્ટ: શું ભારત પર લાગશે ૧૦૦% ટેરિફ?
૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ‘લિન્ડસે ઓ ગ્રાહમ સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઇરાન એક્ટ ઓફ ૨૦૨૬’ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ નવા કાયદા દ્વારા અમેરિકી પ્રશાસનને રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં કાચું તેલ અને કુદરતી ગેસ ખરીદનારા દેશો પર ભારે ટેરિફ (જકાત) લાદવાનો નવો કાયદાકીય અધિકાર મળી ગયો છે. જોકે, આ કાયદાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે ભારત અથવા અન્ય કોઈ દેશ પર તાત્કાલિક ૧૦૦ ટકા ટેરિફ લાગુ થઈ ગયો છે.
આ કાયદા અંતર્ગત અમેરિકી પ્રમુખ પાસે રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ટેરિફનો દર નક્કી કરવાનો અને ચોક્કસ દેશોને તેમાં રાહત કે છૂટછાટ આપવાનો વિશેષ અધિકાર પણ રાખવામાં આવ્યો છે.
૧૦૦ ટકા ટેરિફની જોગવાઈ અને ‘ટોપ-૫’ દેશોની યાદી
આ નવા કાયદા હેઠળ અમેરિકી પ્રમુખને રશિયા પાસેથી તેલ કે ગેસ ખરીદતા વિશ્વના પાંચ સૌથી મોટા ખરીદદાર દેશો પર ૧૦૦ ટકા સુધીનો આયાત વેરો લાદવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, રશિયન તેલ પર લાગેલા પ્રતિબંધોમાંથી બચવામાં મદદ કરનાર પાંચ મુખ્ય પક્ષો કે સંસ્થાઓ પર પણ આવી જ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
અમેરિકી પ્રશાસન સમય-સમય પર રશિયન ઉર્જાના સૌથી મોટા ખરીદદારોની આકારણી કરશે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ, રશિયા પાસેથી દૈનિક ૧૬ લાખ બેરલ કાચું તેલ ખરીદીને ભારત પ્રથમ સ્થાને હતું, જ્યારે ૧૧ લાખ બેરલ સાથે ચીન બીજા ક્રમે હતું. ત્યારબાદ ઇટાલી, તુર્કીયે અને નેધરલેન્ડ્સ જેવા દેશો આવે છે. જોકે, કાયદામાં કોઈ ચોક્કસ દેશનું નામ નથી લખવામાં આવ્યું. જો કોઈ દેશ ખરીદી ઘટાડે છે તો આ યાદી બદલાઈ પણ શકે છે.
ભારત પર આ નિર્ણયની સંભવિત અસરો
ભારત માટે આ કાયદો અત્યંત સંવેદનશીલ છે કારણ કે તે પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં સસ્તું કાચું તેલ આયાત કરે છે. જો અમેરિકા ભારતીય ઉત્પાદનો પર ૧૦૦ ટકા ટેરિફ લાદવાનો નિર્ણય લે છે, તો અમેરિકી બજારમાં ભારતીય સામાન મોંઘો થઈ જશે. આનાથી ભારતીય નિકાસકારો અને વેપાર ક્ષેત્ર પર ભારે દબાણ આવી શકે છે.
પરંતુ હાલના તબક્કે ભારતે ગભરાવાની જરૂર નથી. વાસ્તવિક અસર એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ટેરિફનો દર કેટલો નક્કી કરે છે, કઈ ભારતીય વસ્તુઓને તેના દાયરામાં રાખવામાં આવે છે અને આ અધિકારનો ઉપયોગ ક્યારે કરવામાં આવે છે.
ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક તેલ બજાર
ભારત માટે આ મુદ્દો માત્ર અમેરિકી ટેરિફ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશની ઉર્જા સુરક્ષા સાથે સીધો જોડાયેલો છે. રશિયન તેલ ભારતની રિફાઇનિંગ સિસ્ટમ અને સ્થાનિક બળતણના ભાવને સ્થિર રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જો ભારત અચાનક રશિયા પાસેથી ખરીદી બંધ કે ઓછી કરે, તો તેને અન્ય મોંઘા સ્ત્રોતો તરફ વળવું પડશે.
રશિયા વિશ્વનો મોટો ઉર્જા ઉત્પાદક દેશ છે. જો ભારત અને ચીન જેવા મોટા દેશો રશિયન તેલ લેવાનું ઓછું કરે, તો વૈશ્વિક તેલ બજારમાં પુરવઠાની અછત સર્જાઈ શકે છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે.
રાષ્ટ્રપતિ પાસે છૂટછાટનો અધિકાર અને ખાસ અપવાદો
નવા કાયદામાં અમેરિકી પ્રમુખને ‘રાષ્ટ્રીય હિત’ (National Interest)ના આધારે ચોક્કસ દેશોને આ ટેરિફમાંથી મુક્તિ આપવાની જોગવાઈ આપવામાં આવી છે. જો અમેરિકી પ્રશાસનને લાગે કે ભારત જેવા વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર પર પ્રતિબંધ ਲાદવાથી અમેરિકાના પોતાના આર્થિક કે સુરક્ષા હિતોને નુકસાન થશે, તો કાર્યવાહી ટાળી શકાય છે.
આ ઉપરાંત, જે દેશો રશિયાની કુલ કુદરતી ગેસ નિકાસના ૧૫ ટકાથી ઓછી આયાત કરે છે અને પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સક્રિય પગલાં લઈ રહ્યા છે, તેમને આ કાયદામાં ખાસ અપવાદ તરીકે રાખવામાં આવ્યા છે.
રશિયા અને ઇરાન પર સીધા કડક પ્રતિબંધો
આ કાયદો માત્ર રશિયાના તેલ ખરીદદારો સુધી સીમિત નથી. રશિયાથી સીધા અમેરિકા આવતા સામાન પર ૫૦૦ ટકા સુધીનો ભારે ટેરિફ લાદવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. જોકે, અમેરિકી પરમાણુ રિયએક્ટરો માટે જરૂરી યુરેનિયમ અને મેડિકલ આઇસોટોપ્સને આમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે. આ સિવાય રશિયાના ઉર્જા, સંરક્ષણ, બેંકિંગ ક્ષેત્ર અને તેલની હેરફેર કરતા ટેન્કરો પર પ્રતિબંધો વધુ સખત બનાવાયા છે.
બીજી તરફ, ઇરાન પરના પ્રતિબંધોનો દાયરો પણ વધારી દેવામાં આવ્યો છે. ‘ઇરાન સેંક્શન એક્ટ’ને વર્ષ ૨૦૩૧ સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે, જે ઇરાનના ઉર્જા ક્ષેત્ર અને શસ્ત્ર સોદાઓ પર આકરા નિયંત્રણો મૂકે છે.
શુ ભારત પર તાત્કાલિક ૧૦૦% ટેરિફ લાગશે?
ટૂંકમાં કહીએ તો, ના. કાયદો લાગુ થવાથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સત્તા જરૂર મળી છે, પરંતુ તેમણે ભારત પર ૧૦૦ ટકા ટેરિફ લાદવાનો કોઈ અલગ કારોબારી આદેશ હજુ જાહેર કર્યો નથી. તેથી, વર્તમાન પરિસ્થિતિને ભારત માટે એક ‘કાયદાકીય અને આર્થિક જોખમ’ તરીકે જોવી જોઈએ, નહીં કે તાત્કાલિક લાગુ થયેલો દંડ. ભવિષ્યની સ્થિતિ અમેરિકાની કૂટનીતિ અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ નવા કાયદાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.
